

D4067

#། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་སྐནྡྷ་བི་བ་ར་ཎ། བོད་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་ བྱ་བ་འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་སོ།།བསྟན་བཅོས་འདི་ལ་ཐོག་མར་འབྲེལ་པ་དང་། དགོས་པ་དང་། རང་གི་སྟོན་པ་ལ་མཆོད་པར་བརྗོད་པ་དང་གསུམ་བསྙད་པར་བྱའོ། །མཆོད་པར་བརྗོད་ པ་ནི་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨོས་པ་དེ་ཉིད་འདིར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།བསམ་པ་དེས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས་འདིར་མཆོད་པར་བརྗོད་པ་མ་བྱས་སོ། །འདིའི་འབྲེལ་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ མངོན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ཉུང་དུས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་སྙམ་པ འདི་ནི་འབྲེལ་པའོ།།འདིའི་དགོས་པ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་ནི་འདིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དག་གོ། །དེ་དག་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི།རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཉོན་མོངས་རྣམས། །གང་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་ བའི་ཐབས་མེད་ལ།།ཞེས་བྱ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་གཅིག་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་ན་ཡང་ཡང་དག་པར་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་འགྱུར་བར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། མངོན་པར་མ་ ཤེས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་མ་ཤེས་པའོ།།ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དགོས་པར་འཐད་དོ། །དེ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བལྟ་སྟེ། ཐ་སྙད་པ་དང་། དོན་དམ་པའོ། །དེ་ལ་དོན་དམ་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས མཐོང་བའི་ཕུང་པོའོ།།ཐ་སྙད་པ་ནི་ཤེས་རབ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཏེ། དེ་ལྟར་འདི་ནི་ རྒྱས་པར་བྱ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་བྱ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཆོས་དང་། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཆོས་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདིར་བསྟན་བཅོས་སུ་འདོད་པ་གང་ ཞེ་ན།དེའི་དོན་གྱི་ཡི་གེའི་རྣམ་པ་དང་། སྒྲའི་སྤྱི་སྟེ་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་སྦྱར་རོ། །ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་དུ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་འཆོས་པ་དང་། ངན་འགྲོ་དང་། སྲིད་པའི་འཇིག་པ་ལས་སྐྱོབ་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཏེ་། དེ་ལྟ་ཡིན་པས་མངོན་པར་མཐོ་བ་དང་། ངེས་པར་ལེགས་ པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།།ངན་འགྲོ་ལས་སྐྱོབ་པས་ནི། མངོན་པར་མཐོ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་འཆོས་པ་དང་། སྲིད་པ་ལས་སྐྱོབ་པས་ནི་ངེས་པར་ལེགས་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང་། ཉོན་ མོངས་དགྲ་རྣམས་མ་ལུས་འཆོས་པ་དང་།།ངན་འགྲོ་སྲིད་ལས་སྐྱོབ་པ་གང་ཡིན་ཏེ། །འཆོས་སྐྱོབ་ཡོན་ཏན་ཕྱིར་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཏེ། །གཉིས་པོ་འདི་དག་གཞན་གྱི་ལུགས་ལ་མེད། །ཅེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་འདི་ལྟར་མཛད། སྨྲས་པ། གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་གནས་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར།གཟུགས་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཆེས་རགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཐོག་མར་སྨོས་ཀྱི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

印度语称为：五蕴分别。藏语称为：五蕴广释。第一卷。顶礼文殊童子。
所谓五蕴，是阿毗达磨论。对于此论，首先应当解说三点：关联、必要性以及对自己的导师作礼赞。
礼赞部分，应当参考《俱舍论》等所说的内容，基于这个考虑，论师在此处未作礼赞。
此论的关联是：世尊宣说了十万颂等阿毗达磨，众生无法理解，因此思考如何通过简略的论典使众生能够通达阿毗达磨，这就是关联。
此论的必要性是为了分别诸法，这里的诸法是指有漏和无漏的五蕴。对它们的自相和共相进行分别，即是分别，与圣道相应。
为什么这样呢？因为'若无诸法之分别，则无息灭烦恼之方便'，世尊也说：'若于一法未现知、未遍知，我说不能究竟灭苦'。未现知是指未被见道现知，未遍知是指未被修道遍知，如是必要性得以成立。
其中，阿毗达磨略说有二种：世俗的和胜义的。其中胜义的是五种无漏蕴：戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴和解脱知见蕴。
世俗的是与慧相应的：闻所生、思所生、修所生、生得和论典，如是广说阿毗达磨具有六种自性。
就词义而言，趣向涅槃的法，趣向自相和共相的法称为阿毗达磨。
此中何者是论典？是其义的文字相和声音的共相，与不相应行法相应。
就词义而言，因为能调伏烦恼敌、救护恶趣和解脱轮回，故称为论典。因此说能显示增上生和决定胜。
由救护恶趣而显示增上生。由调伏烦恼敌和救护轮回而显示决定胜。如圣者提婆所说：'调伏一切烦恼敌，救护恶趣及轮回，因具调伏救护德，称为论典他宗无。'
其中五蕴是：色蕴、受蕴、想蕴、行蕴和识蕴。
为何如此安立蕴的次第？答：色是有对碍的，是五识身的所依，是六识身的所缘，色是最为粗重的，因此首先说色而不是受等。

།ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་གསུམ་པས་ཆེས་རགས་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ང་གླད་པ་ནའོ། །ང་གླད་པ་ཕྱེད་ནའོ་ཞེས་ཐ་སྙད་དུ་བྱའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ མཚན་མར་འཛིན་པ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པར་སླ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་པ་སྟེ། འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་གསལ་ བར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་ཆེས་རགས་སོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་ཐ་མར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་པས་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྣོད་ལྟ་བུའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ནི་ཟས་ལྟ་བུ་སྟེ། ཚོར་བ་ནི་ སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་ཕན་པ་དང་།གནོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟས་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ནི་མྱང་བར་བྱ་བའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དགྲ་དང་མཛའ་བཤེས་དང་ཐ་མལ་པ་ལ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པར་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་བྱན་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ དབང་གིས་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ དབང་དུ་བྱས་ནས་རིམ་པར་གཞག་སྟེ།འདི་ལྟར་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་རྣམས་ཕན་ཚུན་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་མངོན་པར་དགའ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཐོག་མར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བས་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐོག་མར་སྨོས་སོ།།དེའི་སྒོ་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཆགས་ཏེ། དེ་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མངོན་པར་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཆགས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡིན་པས་དེའི་ འོག་ཏུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྨོས་སོ།།ཚོར་བའི་སྒོ་ནས་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བྱུང་སྟེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བདེ་བ་ལ་སོགས་པར་མཚན་མར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ གནས་པ་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏོ།།ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་གཞན་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ། །གོ་རིམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ། མི་མང་མི་ཉུང་བ་འདི་བརྗོད་དགོས་སོ། ། སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གི་བའི་དངོས་པོ་དང་བདག་གི་དངོས་པོ་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་བདག་གི་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིས་བརྗོད་དེ། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་ཡོངས་སུ འཛིན་པ་དང་བཅས་པ་ལུས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ།།ཚོར་བའི་ཕུང་པོས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་ཆོས་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པའི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོས་ནི་དེ་དག་གི་གནས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ། །འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ནི་བདག་གིར་འཛིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་དུ་འཐད་དོ།

感受由于粗重运行的缘故比第三个更为粗重，就像世间上说'我头痛'、'我半边头痛'这样的说法。想蕴是执取相状，由于容易识别的缘故比第二个更粗重，因为很容易理解其运作。诸行蕴以造作为相，由于贪等烦恼生起明显可知的缘故比识蕴更粗重。识蕴因为极其微细所以最后显示。
或者以器等譬喻显示诸蕴的次第：色蕴如器，受蕴如食，因为受对有情身体有利有害故如食物，这是所尝之物。想蕴如调味品，因为对敌人、亲友和普通人执取乐等相状相似的缘故。诸行如仆人，因为由其力量成就所欲与不欲的果报。识蕴如食者，因为对这些执为我。苦乐为识别，因为了别故称为识。
或者依烦恼的力量而建立次第，如是在无始轮回中，男女相互贪爱，贪爱色相与形状。因此从色蕴最初生起烦恼，所以首先说色蕴。由此门径贪著于受，对此贪著是因为品尝受的滋味，因为喜爱的缘故。对此贪著是对乐受的执著，因为是对此欢喜，所以其后说受蕴。
由受的门径生起颠倒想，怎样呢？因为执取乐等为相，所以其后是想蕴。将此颠倒与烦恼相应，住于行蕴，其后显示行蕴。由诸烦恼令识在其他趣等处成为染污，所以最后显示。次第已说完毕。
为何是五蕴，不多不少，这需要解释。答：如是唯此五蕴能诠表我所事和我事。其中我所事由四蕴诠表，即色、受、想、行等。怎样呢？色蕴诠表具有执取的身体自性事，受蕴诠表受用自性事，想蕴诠表言说自性事，行蕴诠表造作善不善的自性事，识蕴诠表彼等所依的自性事。如是世间多数执识为我，执其余为我所，因此唯五蕴是合理的。

།དེ་ལྟར་འདི་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ ཅན་གང་ཡིན་པའི་བདག་དེ་ཁས་ལེན་ན་གྲངས་ཅན་དག་རྟག་པ་དང་།ཡན་ལག་མེད་པ་དང་། བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་གྱི་ཟབ་པོ་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་དང་། བྱེ་བྲག་པ་དག་བྱེད་པ་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པ་དག་བུམ་པའི་མར་མེ་བཞིན་དུ་ཞུམ་པ་དང་རྒྱས་པར་སྨྲ་བ་ཇི་ལྟར་ འཐད་དེ།དེ་སྐད་སྨྲ་བ་དག་གི་ལྟར་ན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་རྟག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་དེ་དག་གིས་བདག་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་ཞིག་བྱ་གྲང་ན་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་གཉི་ག་ཡང་བདག་ལ་མི་འབྱུང་སྟེ། ནམ་མཁའ་ ལྟར་རྟག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་རྟག་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དོན་མེད་པར་འདིར་འཐད་དོ། །ཡང་སྨྲས་པ། མཁའ་ལ་འཆར་ཉིས་ཅི་ཞིག་བྱ། །དེ་གཉིས་འབྲས་བུ་པགས་ལ་ཡོད། །གལ་ ཏེ་པགས་འདྲ་དེ་མི་རྟག་།གལ་ཏེ་མཁའ་འདྲ་འབྲས་བུ་མེད། །ཡང་ན་བྱ་རོག་གི་སོ་བརྟག་པ་ལྟ་བུ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ། དཀྱུས་མ་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཐོག་མར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་པས་དེའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་འབའ ཞིག་ལ་བརྩམ་མོ།།དེ་ལ་སྨྲས་པ། གཟུགས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའོ། །འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མདོར་བསྡུས་པའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན། ཅི་ཞིག་ ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞེ་ན།འབྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཟས་བཞིན་སེམས་ཅན་འབྱུང་པོ་རྣམས་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །བདེན་པ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཡང་དག་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བའི། ཕྱིར་རོ། །ཡོད་པ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། བདག་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པའོ། །སེམས་ཅན་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། འབྱུང་པོ་རྣམས་ལ་དབྱིག་པ་སྤངས་ནས་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། སྔོན་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །མི་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། འདིར་ནི་འབྱུང་པོ་གང དག་འོངས་གྱུར་ན།།ཞེས་བྱ་བ་དང་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་པོས་ཟིན་ཏོ། །འབྱུང་པོ་ཡི་ཆད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཅུང་ཟད་མ་རྫོགས་པ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཕ་དང་འདྲ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིར་འབྱུང་བའི་སྒྲ་གང་ལ་བྱ་ཞེ་ན། ས་ལ་སོགས་པ་ལ་བལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་གོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། སའི་ ཁམས་དང་།ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་དང་བདེན་དང་དེ་བཞིན་ཡོད། །སེམས་ཅན་འདས་དང་མི་མ་ཡིན། །ཅུང་ཟད་ལུས་དང་ས་ལ་སོགས། །འབྱུང་བའི་སྒྲར་ནི་མཁས་པས་རྟོགས། དེ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ བས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་གོ།།དེ་དག་གི་ཆེ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་གི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གི་ཤས་ཆེ་བ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། གཡོ་བའི་སྐབས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་ཆེན་ པོར་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ས་ཆེན་པོར་གནས་པར་སྣང་བ་ཉིད་དོ། །ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་ནི་འཇིག་པ་གསུམ་གྱི་ཚེ་ཆེན་པོར་གནས་པ་ཉིད་དུ་གསལ་ཏེ། འདི་ལྟར་མེས་འཇིག་པ་ན་བསམ་གཏན་དང་བོའི་བར་དུ་ཚིག་གོ། །ཆུས་འཇིག་པ་ན་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ བར་དུ་གཡེངས་སོ།།རླུང་གིས་འཇིག་པ་ན་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བར་དུ་འཇིག་གོ། །འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན། འབྱུང་བ་སྣ་ཚོགས་འགྲུབ་པ་ལ་དེ་དང་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དག་གོ། །ཡང་ན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཡོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ འབྱུང་བ་དག་པ་སྟེ།འབྱུང་བའི་ཡོད་པ་རྒྱ་ཆེར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

如果承认具有如是这般自性的我，数论派主张常有、无分、非作者及深奥等，胜论派主张作者、受者等，裸形派主张如灯中油般收缩和扩张，这些怎么能合理呢？按照他们所说，善恶业的果报将不复存在。为什么呢？因为我是常有的缘故。那些善恶业对我有利或有害，利害二者都不会在我上产生，因为如虚空般常有的缘故。
如同虚空常有而无变化，无利无害，同样，这里认为我也无善恶业果报的意义。又说：'虚空中日月何为？彼二果报在皮上。若如皮者非常有，若如空者无果报。'再者，何必如观察乌鸦牙齿般？应当进入正题。
关于所说的五蕴是对法论，首先宣说色蕴，仅开始阐述其相。对此说道：什么是色？任何色，一切都是四大种及四大种所造。这是色蕴的简说。
四大种的含义是什么？为何有疑惑？因为'生'（bhūta）字有多种含义：'生'字用于出生，如说'如食物般，为了众生存活而生起'，此处'生'表示出生之义。用于真实，如说'真实语言'。用于存在，如说'如实陈述'。用于众生，如说'对众生舍弃刑杖'。用于过去，如说'往昔所生'。用于非人，如说'若有鬼神来此'，同样说'为鬼神所持''鬼神断绝'等。用于未完全，如说'似父'。
此处'生'字用于地等，即四大种。四者是什么？即地界、水界、火界、风界。'生于出生真实有，众生过去非人等，少分身及地等物，智者了知生字义。'
它们既是大种又是生，故为大种。它们的'大'是因为是所造色的所依处。或者，地、水、火、风诸蕴，因为依止它们的力量大，具有持、摄、熟、动的作用，安住于广大处所。
或者，显现为大地而住。水、火、风在三劫坏时显现为广大，即：火劫时烧至初禅，水劫时淹没至二禅，风劫时毁坏至三禅。
什么是'生'的含义？因为在成就种种大种时，以彼彼相而生起，故为大种。或者，因为生起故为大种，即因为使大种存在，故为大种，意思是广大地使大种存在。

།ཁམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཞེ་ན། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། སྲ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལུས་ལ་སྲ་བ་ཡོད་པ་ གང་ཡིན་པ་དེ་སའི་ཁམས་སོ།།ཆུའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། གཤེར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལུས་ལ་གཤེར་བར་བྱེད་པའོ། །མེའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཚ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལུས་ལ་དྲོ་བ་ཉིད་ཡོད་པའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་ བྱའོ།།རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོག་གི་།གཡོ་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། སྨྲས་པ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་གཡོ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་ཆོག་མོད། དེ་ལྟར་ན་ཡང་སེམས་པ་ལ་ཡང་ ཐལ་དུ་འོང་སྟེ།སེམས་པ་ཡང་གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་ག་གསལ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་ཡང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་གཡོ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །གཡོ་བ་ནི་བསྐྱོད་པ་སྟེ། གང་ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།འོ་ན་ལྔ་པ་ནམ་མཁའ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འབྱུང་བ་དག་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ནམ་མཁའ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། སྣོད་དང་ཞིག་པ་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ནི་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་འགྱུར་བ་ནི་མྱུ་གུའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོར་འགྱུར་ན།ནམ་མཁའ་ནི་རྟག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་གཞན་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ ལུས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་ཉིད་དུ་འཐད་དོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་ཤིང་དང་། རྡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྡུད་པ་དང་། མེ་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་བ་དང་། ལྟུང་བ་ཡོད་པས་ཆུ་ དང་མེ་དང་རླུང་དང་ལྡན་པར་མངོན་ནོ།།ཆུ་ལ་ཡང་གྲུ་འཛིན་པ་དང་། དྲོ་བ་དང་། གཡོ་བ་དམིགས་པས་ས་དང་མེ་དང་རླུང་དང་ལྡན་པར་མངོན་ནོ། །མེ་ལྕེ་ལ་ཡང་འདེགས་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་གཡོ་བ་དམིགས་པས་ས་དང་ཆུ་དང་། རླུང་དང་ལྡན་པར་མངོན་ནོ། །རླུང་ལ་ཡང་ འདེགས་པ་དང་།གྲང་བ་དང་ཚ་བའི་རེག་པ་དམིགས་པས་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་ལྡན་པར་མངོན་ནོ། །འདིར་དཔེ་ནི་ཕྱེ་དང་ལན་ཚྭ་དང་། ཕྱེ་མ་དང་། སྐོམ་སྦྱར་བ་ལྟ་བུར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ད་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གང་ ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་གཟུགས་སྐྱེ་བ་ན་རྣམ་པ་ལྔས་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེད་པ་དང་། གནས་པ་དང་། བརྟེན་པ་དང་། རྟོན་པ་ དང་།འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ་། །དེ་དག་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་རྟེན་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དེ། འབྱུང་བ་དག་བོར་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཡུལ་ན་གནས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་གྱི་རྒྱུ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་ པའི་རྒྱུ་ཉིད་དེ་འབྱུང་བ་དག་གྱུར་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྟོན་པའི་རྒྱུ་ནི་གནས་པའི་རྒྱུ་སྟེ། འདྲ་བར་འབྱུང་བའི་དུས་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་ཚུལ་ནི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་འཕེལ་ བའི་དུས་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྟས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ།

什么是界的含义？因为能执持自相和所造色，所以称为界。其中什么是地界？所谓坚性，即是身体中存在的坚硬性即是地界。什么是水界？所谓湿性，即是使身体湿润的性质。什么是火界？所谓热性，即是身体中存在的暖性。对于外在的大种，也应当如是观察其性相。什么是风界？所谓轻动性，仅说轻性就足够了，何必再说动性？
有人说：因为所造色也称为轻，所以需要说动性。那么仅说动性就足够了。如此一来，心所也会有过失，因为心所也具有动性。因此为了使两者都明确，凡是具有轻性且本性为动的法，称为风界。动即是移动，意思是使其前往其他处所。
那么第五虚空为何不是大种？因为不符合大种的性相。大种是对有情能作利益或损害，而虚空不是如此，因为对器世间的完整或毁坏没有差别。另外，大种从种子等状态转变时，因缘于芽的状态而成为事物，而虚空因为是常住的缘故不会如此转变，不能生起其他事物。因此不是大种，所以身体唯有四大种是合理的。
大种已经解释完毕。应当观察它们是相互依存而生的。怎样观察呢？在木头和石头等物中，有聚合、燃烧、增长和下落的现象，所以可见具有水、火和风。在水中也可见到能托住船只、有暖性和动性，所以可见具有地、火和风。在火焰中也可见到上举、聚合和动性，所以可见具有地、水和风。在风中也可见到举升以及冷热触，所以可见具有地、水和火。
这里应当以面粉、盐、粉末和调配饮料为例来理解。现在要说明所造色，因此说道：什么是所造色？它有十一种。如何分类？即五根、五境和无表色。其中四大种以五种方式作为色法生起的因：生因、住因、持因、养因和长因。
其中生因即是生起的因，因为没有它们就不会产生。住因即是依止因，因为离开大种，所造色无力独自存在于处所中。持因即是随转因，因为大种改变时，依止于它的所造色也随之改变。养因即是安住因，因为在相续生起时，大种能维持所造色相续不断的状态。长因是在增长时，大种能使所造色增盛。
如是四大种以五种方式作为十一种所造色的因。其中什么是眼根？是能见色的净色。

།བལྟ་བས་ ན་མིག་སྟེ།དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་འབྱུང་བ་ན་དབང་བྱེད་དོ། །རྣ་བའི་དབང་པོ་ནི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་ འབྱུང་བ་ན་དབང་བྱེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་འབྱུང་བ་ན་དབང་བྱེད་དོ། །ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་མིག་གི་དབང་པོ་སྟོན་ཏོ། །དབང་ པོ་དེ་ནི་དང་བའི་བདག་ཉིད་དེ་།གཟུགས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་འབྲས་བུ་ཕྱོགས་གསལ་བ་སྟེ། ཞོ་ག་ཆུ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཡོད་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་གི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྣ་བའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་སྒྲ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡུལ་སྒྲས་ཡུལ་ཅན་རྣ་བའི་དབང་པོ་སྟོན་ཏོ། །དབང་པོ་དེ་ནི་དང་བའི་བདག་ཉིད་དེ། གཟུགས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣ་བའི་འབྲུག་གི་ཕྱོགས་གསལ་བ་དེ་ཞོ་ག་ཆུ་དང་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཡོད་ན་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་གི་མེད་ན་མི་འབྱུང བ་དེ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྣའི་དབང་པོ་ནི་སྣའི་ཚིགས་ཀྱི་ནང་རོལ་ནའོ། །ལྕེའི་དབང་པོ་ནི་ལྕེའི་དབུས་ན་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་མ་གཏོགས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ ཁྱབ་པོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གང་ལ་ལྕེའི་དབང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། གང་གི་ཡུལ་དྲག་པའོ། །མཉམ་པར་གྱུར་ན། ལྕེའི་དབང་པོ་ཡུལ་སྔར་འཛིན་ཏེ། ཟ་འདོད་པས་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཟ་འདོད་པར་ཆུམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡུལ་ ལྔ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྨྲས་པ། གཟུགས་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་ཏེ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཡུལ་ཅན་དབང་པོས་ཡུལ་སྟོན་ཏེ། མིག་གི་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་རྣམ་པ་ བཞི་སྟེ།སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོའོ། །དེའི་དབྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། ནམ་མཁའོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། ལྷམ་པ་ དང་།ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུའོ། །ལྷམ་པ་ནི་གྲུ་བཞི་པའོ། །ཀུན་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཟླུམ་པའོ། །རི་ལ་སོགས་པ་ནི་མཐོ་བའོ། །ཁྲོན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དམའ་བའོ། །དབྱིབས་མཉམ་པ་ནི་ ཕྱ་ལེ་བའོ།།དབྱིབས་མི་མཉམ་པ་ནི་ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་ནི་ལྟོས་པའོ། །གལ་ཏེ་ལྟོས་པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེ་ན། ལྟོས་པས་ཐ་དད་པར་མི་རུང་བ་མེད་དེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ཕ་ལ་ལྟོས་ནས་ནམ་དུ་ཡང་བུ་ཕར་མི་འགྱུར། བུ་ལ་ལྟོས་ནས་ནམ་དུ་ཡང་ཕ་བུར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་རིང་བ་དེ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ནམ་དུ་ཡང་ཐུང་ངུར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ལྟོས་ནས་ཐུང་བ་དེ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ནམ་ཡང་རིང་པོར་མི་འགྱུར་ཏེ། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འཐད་དོ། །གཟུགས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སྒྲ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་སྨྲས་པ། སྒྲ་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་ཡུལ་སྟེ་ཟིན་པ་དང་། མ་ཟིན་པ་དང་། གཉིས་ཀའི་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་གང་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་གཟུང་བ་སྟེ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་གཉིས་ ཀྱི་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་གང་སེམས་ཡོད་པ་དེ་ཟིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དེ་ལྟར་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་སྒྲ་དེ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲའོ།

观看即是眼根，具有主宰作用的含义就是根的含义。那么它们各自对什么起主宰作用呢？眼根对眼识及其相应心所生起时起主宰作用。耳根对耳识及其相应心所生起时起主宰作用。同样，鼻、舌、身根对鼻、舌、身识及其相应心所生起时起主宰作用。
所谓境色净色是指以色境为对象的眼根。此根以净色为体性，所谓色净即是眼球的明净部分，如同凝乳水一般。当它存在时眼识生起，不存在时则不生起，应当了知这就是眼根以净色为体性。
什么是耳根？所谓境声净色，是以声境表示耳根。此根以净色为体性，所谓净色即是耳鼓的明净部分，如同凝乳水一般清净。当它存在时耳识生起，不存在时则不生起，应当了知这就是耳根以净色为体性。
同样，鼻根在鼻腔内部。舌根在舌头中央，除了毛端大小的部分。有人说形如半月。身根遍布全身。
如果这样，那么在有舌根的地方也有身根吗？是根据境界的强弱。如果平等，舌根先取境，因为由于想吃而相续被想吃所笼罩。诸根已经解释完毕。
现在要说五境。所说：什么是色？是眼的对境，即颜色、形状和表色。这里是以根表示境，凡是眼根所行境的对象即名为色。其中颜色有四种：蓝、黄、红、白。其分类如下：影、日光、光明、黑暗、云、烟、尘、雾、虚空。
形状有八种：方、圆、高、低、平整、不平整、长、短。方即四方形。圆周即圆形。山等为高。井等为低。形状均匀为平整。形状不均匀为不平整。长短是相对的。
如果说由于相对而有差别就不成立，那么相对差别并非不合理，如父与子。譬如相对于父永远不会成为子，相对于子永远不会成为父，同样，相对于某物为长者，相对于它永远不会成为短；相对于某物为短者，相对于它永远不会成为长，因此长短是合理的。色已解释完毕。
现在要说声，所说：什么是声？是耳的对境，有执受、非执受和二者，是从大种为因所生。什么叫执受？为心心所摄持为所依的事物，由于利害互相随顺，世间上凡是有心者即称为执受。
如是由执受的大种所生的声即称为从执受大种因所生的声，即手和语的声音。

།མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རླུང་ དང་ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའོ།།གཉི་གའི་སྒྲ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ལག་པ་དང་རྔ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའོ། །དེ་ཡང་བཤད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་དང་། གྲུབ་པས་བསྟན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ བཏགས་པའོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བུམ་པ་དང་སྣོམ་བུ་དང་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཙོ་བོ་ནི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གྲུབ་ པས་བསྟན་པ་ནི་འཕགས་པས་བསྟན་པ་སྟེ།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ་། །ཐ་སྙད་པ་ནི་འཕགས་པ་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་སྟེ། མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་ནི། རྣ་བའི་ཡུལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པའི་གཟུགས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སྒྲ་བཤད་ཟིན་ཏོ་། །དྲི་གང་ཞེ་ན། སྣའི་ཡུལ་ཏེ་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའོ། །དྲི་ཞིམ་པ་ནི་གང་མནམ་ན་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའོ། །དྲི་ང་བ་ནི་གང་བསྣམས་ན་ཕུང་པོའི རྒྱུན་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།།དྲི་མཉམ་པ་ནི་གང་དེ་གཉི་གར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་སྦྱར་བ་དང་གྱུར་པའོ། །དྲི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རོ་གང་ཞེ་ན། ལྕེའི་ཡུལ་ཏེ་། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། བསྐ་བ་ཞེས་བྱའོ་། །མྱང་ བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རོ་མྱང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་མངར་བ་ནི་བུ་རམ་དང་། ཤ་ཁ་ར་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱུར་བ་ནི་ཚ་དང་སྐྱུར་རྩི་ལ་སོགས་པའོ། །ལན་ཚྭ་ནི་ལན་ཚྭ་ལྔའོ། །ཚ་བ་ནི་ཚ་བ་གསུམ་མོ། །ཁ་བ་ནི་པ་ཏོ་ལའི་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྐ་བ་ནི་ཤིང་འཛམ་བུའི་ཤུན་པ་ ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་། གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། སྦྱར་བ་དང་གྱུར་པའོ། །རོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་བཞག་སྟེ། འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇམ་པ་ནི་གཉེན་ཞིང་མནན་པར་འོས་པ་སྟེ། པགས་པས་བཤུད་ནས་དེ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩུབ་པ་ནི་རུད་རུད་པོ་སྟེ། རེག་བྱ་ཙམ་དུ་ཟད་ཅིང་བཟུང་བས་རེག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྕི་བ་དང་ཡང་བ་ནི་སྲང་གིས་བཅལ་བས་དེ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲང་བ་ནི་རླུང་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་དྲོ་བ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །བཀྲེས་པ་ནི་ཟ་འདོད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་འཐུང་འདོད་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་ནི་སེམས་ལས བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ།།སྨྲས་པ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་གདགས་ཕྱིར་ཏེ། །དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་བདེ། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །དགེ་འདུན་མཐུན་པ་བདེ་བ་ཡིན། །མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལ་མེ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་སྟེ། ཟས་དང་སྐོམ་པ་བཞུ་བའི་སྐབས་ནས་ལུས་ཉམས་དམའ་སྟེ། མེ་དང་རླུང་ཞེས་བྱ་བའི་རེག་བྱ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུར་གྱུར་པ། གཉེན་པོ་འདོད་པས་བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུ་རེག་བྱ་དེ་ལ་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་གདགས་སོ། །དེ ལྟར་རེག་བྱ་རྣམ་པ་བདུན་པོ་འདི་དང་།གོང་དུ་སྨོས་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་འདི་དག་ནི་བཅུ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་ གཟུགས་ཏེ།བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །གཟུགས་དང་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ།

从未被掌握的大种所生的声音是风和森林等的声音。两者的声音从大种所生的是手和鼓等的声音。这又通过解说的差别而成为四种，即：世间共称、遍计、成就所说、假立名言。世间共称是世间人的言说，如：瓶、席子、车等。遍计是外道们的言说，如：说胜性是作者等。成就所说是圣者所说，如：'一切诸行无常'等。名言是圣者与非圣者的，应知是依见与未见等名言的力用而说。在成就的究竟义中说：耳的对境是由四大种所成的色。声音已说完。
什么是香？鼻的对境，即：好香、臭香和其他香。好香是闻到时能使蕴相续增长的。臭香是闻到时能使蕴相续衰减的。平等香是不会产生这两种结果的。这又分为俱生、和合、变异。香已说完。
什么是味？舌的对境，即：甜、酸、咸、辣、苦、涩。因为是可品尝的所以称为味，这是'品味'的同义词。其中甜味如糖、白糖等。酸味如盐和醋等。咸味是五种盐。辣味是三种辣。苦味如波托罗叶等。涩味如阎浮树皮等。这又分为可意、不可意、非二者，以及俱生、和合、变异。味已说完。
什么是触的一分？身的对境，即：安立四大种，柔软、粗糙、重、轻、冷、饥、渴。柔软是柔和且适合按压的，因为皮肤接触后能了知。粗糙是粗涩的，仅是触对境且由执取而触知。重与轻是由称量而了知。冷是由风聚集而触知的，这会使人想要温暖。饥是想吃。渴是想喝。如果这样，饥渴是心所法，因此不能成立为所造色。
回答：因为在因上假立果的缘故。例如：'诸佛出世乐，善说正法乐，僧伽和合乐，修行同道乐。'在这里，火和风的力量增大，在消化饮食的阶段，身体虚弱，依靠火和风这种触，作为果报，由于想要对治而生起饥渴，在触这个因上假立饥渴。如是这七种触和前面所说的四大种，这些是十一种自性。
现在要说无表色，所说的是：什么是无表色？是表色和定所生色，无见无对。虽然是色法和行为的自性，但因为不像表色那样向他人显示，所以称为无表色。

།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ གཉིས་ཏེ།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་སྟེ། དགེ་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་ཚིག་འཁྱལ་བ་དང་། ངག་རྩུབ་མོ་ སྤངས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱའོ་།།སེམས་ཉིད་ལས་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག་སེམས་པ་ནི་ལས་སུ་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དགེ་བ་དག་གོ། །མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ སྲོག་གཅོད་པ་ནས་ཚིག་འཁྱལ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་སེམས་པ་སྟེ།དེས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི། མི་དགེ་བ་དག་གོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིས་བསྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ལས་བྱུང་བའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཡིན་ཏེ། ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པ་དུ་མ་དེ་དག་ཀྱང་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གྱུར་ཏེ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་ དང་བཅས་པ་དང་།བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའོ། །དེ་ལ་བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །ཡུལ་བསྟན་པས་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཕ་བི་ནི་ཕ་བི་ནའོ་ཞེས་ བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བར་འདི་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག་གཟུགས་སུ་རུང་བ་གཟུགས་སུ་རུང་བས་དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིས་ གཟུགས་སུ་རུང་ཞེ་ན།གཟུགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཟུགས་ཏེ་རེག་པས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་དང་ཡུལ་བརྟགས་པས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་རེག་པས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་གང་ཞེ་ན། ལག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་རེག་པ་དང་། དབྱིགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དང་། གྲང་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དང་། སྦྲང་བུ་དང་། ཤ་སྦྲང་དང་། རླུང་དང་། ཉི་མ་དང་། སྡིག་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་རེག་ན་གནོད་པར་འགྱུར་བའོ། །ཡུལ་བརྟགས་པས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་གཟུགས་འདི་དང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་འདི་ལྟ་བུ་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ཡིད་དམ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཡིད་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་པའོ། །ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱོགས་ལ་འདི་དང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཀེང་རུས་ལ་སོགས་པ་ཤེས་བྱའི་དངོས པོ་དང་འདྲ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ལ་འདི་ལྟ་བུ་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་ཁ་དོག་དང་།དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ། །དེ་སྐད་དུ་དོན་གྱི་སྡེ་ཚན་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་འདོད་པ་ཚོལ་བྱེད་ཅིང་། །འདོད་པ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཅན་དེ། ། འདོད་པ་དེ་དག་མ་འབྱོར་ན། །ཟུག་རྔུ་ཟུག་བཞིན་གནོད་པར་གྱུར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་གནོད་པར་རུང་ན་སེམས་མེད་པ་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་གནོད་པར་རུང་། སྨྲས་པ། གྱུར་པ་འབྱུང་བ་དག་ན་གཞན་དང་གཞན་དུ་གྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཚོར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན། མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所谓'表业'有两种：身表业和语表业。这又分为善和不善：善即是远离杀生、不与取、邪淫、妄语、离间语、绮语、粗恶语的心。
业即是心，如世尊所说：'诸比丘，我说思即是业。'由此所生的无表色是善业。不善表业即是从杀生到绮语等的思，由此所生的无表色是不善业。
定所生无表色是由四禅所生的无表色，这就是定所生。如是，此无表色是以律仪和不律仪为因的色法，即是业的习气。
这些种种色法可分为三类：有见有对色、无见有对色、无见无对色。其中有见有对色是颜色、形状和表色。由于可以指示处所而说'这在这里'，'那在那里'，故称为可见。
无见有对色是眼、耳、鼻、舌、身根和声、香、味、触。无见无对色是无表色。
为何将无表色称为色蕴？因为是色法的缘故，如世尊所说：'诸比丘，可成为色故名为色，因此称为色取蕴。'
何以可成为色？由两种方式成为色：触对所成色和境界所成色。何为触对所成色？即手所触、杖所触、寒、热、饥、渴、虻、蚊、风、日、毒蛇等触时能造成损害。
境界所成色是指'此色彼色'、'如是色如是色'等，由等持心或不等持心相应的分别而了知的相。处所即是现前方位的'此彼'，以及如骷髅等所知事物的影像'如是如是'的颜色和形状差别。了知即是如实认识。
如《义品》中亦说：'若求欲者具欲身，彼欲未得时，如中箭般受害。'虽然对有心者可造成损害，但对无心者如何能造成损害？答：转变即是说变成种种不同的意思。
色蕴已说完毕。下面解说受蕴。其说：何为受？有三种感受：乐受、苦受、不苦不乐受，这就是所谓受蕴的意思。

།རྣམ་ པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ན་མྱོང་བའོ། །ཡང་ན་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་མྱོང་བའོ། །བདེ་བ་ནི་གང་འགག་ན་ཕྲད་པར་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་འགག་པ་ནི་མེད་པར་འགྱུར་བའོ་། ། ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་མྱོང་པར་འདོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་གང་བྱུང་ན་བྲལ་བར་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྲལ་བ་ནི་སོ་སོར་གྱེས་པའོ། །འདོད་པ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་གང་བྱུང་ན་གཉི་གར་འདོད་པར་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ བ་ནི་ཕྲད་པར་ཡང་མི་འདོད་འབྲལ་བར་ཡང་མི་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཚོར་བ་ནི་གནས་དང་རང་བཞིན་དང་། གནས་བསྡུ་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེ་ལ་གནས་ནི་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་ འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་བར་དུའོ།།རང་བཞིན་ནི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །གནས་བསྡུ་བ་ནི་གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པར་གནས་བསྡུ་བ་སྟེ། གཟུགས་ཅན་དུ་གནས་བསྡུ་བ་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལྔ་དང་།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བའོ། །གཟུགས་མེད་པར་གནས་བསྡུ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་ཚོར་བ་དང་། ཞེན་པ་ལ་གནས་པའོ། །ཟང་ཟིང་ དང་བཅས་པ་ནི་ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྡན་པའོ།།ཞེན་པ་ལ་གནས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །འདོད་པར་བྱེད་པས་འདོད་པས་ཏེ་། དོན་དུ་གཉེར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་ཟང་ཟིང་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། ཟང་ཟིང་མེད་པ་ནི་བདག་ལ་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མངོན་པར་བྱུང་བ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་ནི་ མངོན་པར་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བའོ།།དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། མྱོང་བ་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་སོ་སོར་མྱོང་བའོ། །ཇི་ལྟར་སོ་སོར་མྱོང་ཞེ་ན། ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བའོ།།མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའོ། །གཉི་ག་རྣམས་ཀྱི་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །ཚོར་བའི་ ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཚོར་བའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དམིགས་པ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་གོལ་ཏེ། གལ་ཏེ་འདུ་ཤེས་རྒོལ་ས་ཆད་དམིགས་ པ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ཡིན་ན།མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། ཆུང་ངུའི་འདུ་ཤེས་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། ཚད་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཐ་སྙད་ལ་མི་མཁས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པའོ། །ཐ་སྙད་ལ་མི་ མཁས་པ་ནི་མིང་མ་བསླབས་པས་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཡོད་ཀྱི།གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མི་ཤེས་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །མཚན་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་། མིག་ལ་ སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའོ།།མཚན་མ་མེད་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་སོ།

所谓'三种'，简而言之就是'三种'的意思。
'感受'是指由于体验而感受。或者说由于能感受而称为感受。
'乐'是指当其消失时想要与之相遇的，也就是说乐受消失时就成为不存在。相遇欲求是指想要感受。
'苦'是指当其生起时想要远离的，其中远离是指分离。欲求是指强烈希求。
'不苦不乐'是指当其生起时不会对两者都生起欲求，也就是说既不想相遇也不想分离的意思。
受可以从处所、自性、处所摄、烦恼和清净五个方面来安立。其中处所是指从眼触所生受乃至意触所生受。
自性是指乐受、苦受和不苦不乐受。
处所摄是指有色和无色的处所摄。有色处所摄是指与五识相应的身受。无色处所摄是指心受，即与意识相应的。
烦恼是指有所依的受和住于执著的受。有所依是指与身贪相应的。住于执著是指与五欲功德贪相应的。
五欲功德是指色、声、香、味、触。欲是指希求的意思。
清净是指无所依和依出离。无所依是指远离我爱的意思。所谓依出离，出离是指漏尽道。依彼的受即是依出离的受。
其相是什么呢？即是感受相。以何种感受方式各别感受善恶业的异熟果报呢？
如何各别感受呢？善业的异熟果报是感受乐受。不善业的是感受苦受。两者的异熟果报是不苦不乐受，如同善不善业的阿赖耶识一样。
受蕴已经解释完毕。
在受之后应当解释想，所说'什么是想？是对境取相'，即是说对所缘取相的意思。
对此有人提出异议说：如果想是对所缘取相，则与'无相想、有相想、小想、广大想、无量想、无所有处想'等经文相违。
无相想是指不善言说、入无相界等持、入非想非非想等持的想。不善言说是指未学习名称，虽有色想但不知'这是色'，因此称为无相想。
入无相界是指远离色声香味触和眼等五根一切相。对无相涅槃起想即是无相想。

།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་མཚན་མར་མང་དུ་མི་བྱེད་པས་མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ སོ།།མཚན་མ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཚན་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་གང་ཐ་སྙད་ལ་མཁས་པའོ། །ཆུང་ངུའི་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། ཆུང་ངུའི་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཏེ་ངན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་ཆུང་ངུའི་འདུ་ཤེས་ཏེ། གང་གིས་འདོད་ པའི་ཁམས་ཤེས་པའོ།།རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། གང་གི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཤེས་པའོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་ནི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚད་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། གང་གིས་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་ མཆེད་དང་།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། གང་གིས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འགལ་བ་མེད་དེ། ཆོས་མངོན་པ་ལས་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་འཛིན་ པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདི་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། བྱེ་བྲག་ཕྱེ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཙམ་འཛིན་ཏོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ཡུལ་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་ བཅད་ནས་ངེས་པར་འཛིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། །འདིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་། མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་པ་ཅི་འདྲ་བ་བས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ཐ་སྙད་འདོགས་ པའོ་།།མཐོང་བ་གང་མིག་གིས་མྱོང་བའོ། །ཐོས་པ་ནི་གང་རྣ་བས་མྱོང་བའོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་ནི་གང་བདག་གིས་འདི་ལྟ་བུ་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་དཔྱོད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མྱོང་བའོ། །ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་དག་གིས་གོ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྗོད་པར་བྱེ་སྟེ། འདིར་སྨྲས་པ། འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་།སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་ལ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་བཏོན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་གང་དག་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ སོགས་པ་དང་།ཐོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་སེམས་ལས་བྱུང་བར་འདྲ་བ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རེ་རེས་བྱས་ལ། རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ སོགས་པ་ཕུང་པོ་རེ་རེར་མ་བྱས།སྨྲས་པ། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ཕུང་པོ་རེ་རེར་སོ་སོར་བྱ་དགོས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྩོད་པའི་རྩ་བ་དང་། འཁོར་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྩོད་པའི་རྩ་བ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ།། ཇི་སྐད་དུ་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཅིང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཞེན་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འདོད་ཆགས་པའི་རྒྱུས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་དང་ཁང་ཁྱིམ་པ་རྣམས་རྩོད་དོ། །ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། རྣམ་པར ཞེན་པ་དང་།རྣམ་པར་བཅིང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཞེན་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འདོད་ཆགས་པའི་རྒྱུས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་རྩོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་སྔ་མ་ནི་ཚོར་བས་བསྐྱེད་པའོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའོ། །ཚོར་བ་ལ་རོ་མྱོང་བའི་ དབང་གིས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཆགས་སོ།།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྟེ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་ལྟ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ལས་མངོན་པར་ཆགས་སོ།

入有顶等持是由于对所缘不多作相而为无相想。无相想已说讫。有相想是善巧名言者。
何为小想？小即欲界，因为低劣。于彼起想即小想，即了知欲界者。
何为广大想？即了知色界者。如是色界为广大，因为彼为殊胜。
何为无量想？即了知空无边处及识无边处，因为彼即无边。
何为无所有想？即了知无所有处。因此无相违，因为阿毗达磨中说'缘取差别相之想'。
若如是想亦是遍知自性，则与识有何差别？答：已分别差别，识仅取色等义。想则遍知彼境后决定执取，此为差别。
此相为合而了知之相，即执取相及执取表征，如所见、所闻、分别、了知义而施设名言。
见即眼所领受。闻即耳所领受。分别即自我如是如是思择。了知即自身所领受。施设名言即以言说令理解之义。
想蕴已说讫。想蕴之后当说行蕴，此中说：何为诸行？即行蕴之义。
除受想外诸心所法及不相应法。受亦是心所法，想亦是心所法，除此二外，其余触、作意等心所法及无碍等不相应法，凡有多少，彼等一切即名行蕴之义。
若如是，受想二者同为心所，为何各立为蕴，而触、作意等不各立为蕴？答：受想二者应各别立为蕴。何以故？因为是诤论根本及轮回之因。
诤论根本有二：耽著欲及耽著见。如说：由贪欲、耽著、系缚、执著、贪着之因，在家人与在家人诤论。由贪见、耽著、执著、系缚、执著、贪着之因，出家人与出家人诤论。
其中前者由受所生。后者由想所生。由受味著力而贪著诸欲。由颠倒想力而我见，即于非法想为法，于无我等想为我，而贪著彼彼诸见。

།ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདུ་ ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་འཁོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཚོར་བའི་དབང་གིས་འཁོར་རོ།།ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་འཁོར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་སྲེད་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཚོར་བ་དང་། ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུས་ཞེས་བྱ་བའོ་། ། ཡང་ན་ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམ་པ་བཞིའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འཁོར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་གཉིས་སོ་སོར་ཕུང་པོར་བྱ་བར་འཐད་དེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ། རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ན།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་མདོ་དང་འགལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཏེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེར་ནི་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་སེམས་པ་ལ་འདུ་བྱེད་དུ་གསུངས་ཏེ།དེ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱའོ་། །ཇི་སྐད་དུ་དགེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བས་ན་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་འདུས་ པར་འཐད་དོ།།འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གཙོ་བོ་བསྟན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་གཤེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱལ་པོ་འབའ་ཞིག་འོང་བ་མ་ཡིན་གྱིས་དེ་དང་མ་བྲལ་བའི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འོང་སྟེ། ཉེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ ཀྱང་གང་ཞེ་ན།ཆོས་གང་དག་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། མཚུངས་པ་རྣམ་པ་ལྔས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཏེ། གནས་དང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། དུས་དང་རྫས་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །དབང་པོ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དམིགས་པ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མཚུངས་པར་ལྷན་ཅིག་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་མཚུངས་པར་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྫས་རེ་རེའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱུ་དེ་དག་ གིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ནི་སེམས་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་འཕྲད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་རེག་པ་ནས་དཔྱོད་པའི་བར་དུའོ། །དེ་རྣམས་ལས་ལྔ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའོ། །ལྔ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ། །བཅུ་གཅིག་ནི་དགེ་བའོ། །དྲུག་ནི་ཉོན་མོངས་ པའོ།།ལྷག་མ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ། །བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་དང་། རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་ འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་སེམས་དགེ་བ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །མི་དགེ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །དེ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ལྔ་ནི་འདུན་པ་དང་། མོས་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་སྟེ། མོས་པ་གང་དུ་འབྱུང་བ་དེར་གདོན་མི་ཟ་བར་འདུན་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །བཅུ་གཅིག་དགེ་བ་ནི་དད་པ་ནས་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་བར་དུའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་ཁྲོ་བ་ནས་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྱོད་པ་ནས་དཔྱོད་པའི བར་དུའོ།

所谓'由于贪著感受和颠倒想的力量而轮回'，是指对于有关生存的感受的贪著，是由感受的力量而轮回。对于见解的执著，是由颠倒想的力量而轮回。如是，与贪爱相应的感受和与见解相应的想，即是轮回的因。
或者，所谓'贪著感受和颠倒想'，是指由四种颠倒想而轮回的意思。因此，这两者分别作为蕴是合理的。除了感受和想之外，触和作意等是行蕴。
如果这样的话，就与经典相违背。因为世尊说六种思心所是诸行，从眼触所生思直至意触所生思。在那里，世尊主要说思是行，因为它是心的造作，所以称为主要。如同所说'于善法中也投入心'等，因此触等也应当包含在行蕴之中是合理的。
在世间也可见说明主要的情况，例如说'国王来了'，并非只有国王一人来，与他不相离的象、马、车等也来，这并无过失。
其中，心所法是什么呢？与心相应的诸法。为什么称为相应？由五种相应而相应：即由处所、所缘、行相、时间和事物相应。因为依止根，因为执取所缘，因为执取彼所缘的行相，即是说青等行相的意思。因为同时俱起，因为事物相应是一切各别事物的缘故，由这些原因而相应。
心与其他心不相应，因为不相遇。这些从触到寻为止。其中五个是遍行。五个是境界决定。十一个是善。六个是烦恼。其余是随烦恼。四个是可变化的。
其中，五遍行是受、想、思、触、作意，这些在一切心、善、不善和无记中都会生起。其中善心是与信等相应。不善是与贪等相应。非此二者是无记。
五种境界决定是欲、胜解、念、定、慧，胜解在何处生起，欲、念、定、慧也必定在彼处生起，因为它们互相缺一不可，所以称为境界决定。
十一善法是从信到不害为止。六种烦恼的性质是贪、嗔、慢、无明、见、疑。随烦恼是从忿到不正知为止。所谓四种可变化是从悔到寻为止。

།གཞན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གང་། སྨྲས་པ། བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ་ཅི་ཞེ་ན། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བསྡུས་པ་སྟེ་། མདོར་བསྡུ་ན་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་།ལས་ཀྱིས་བསྟན་པར་ལྟའོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རེག་པ་གང་ཞེ་ན། གསུམ་འདུས་ནས་ཡོངས་སུ་གཅད་པའོ། །གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་འདུས་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་འབྱུང་བ་དེ་རེག་པ་ལ་ སོགས་པ་སྟེ།དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ནས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་། མཐུན་པ་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རེག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཀྱི་འཇུག་ པའོ།།རྩོལ་བར་བྱེད་པས་འཇུག་པ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཏོད་ཅིང་མ་ལུས་པར་སེམས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །སེམས་པ་གང་ཞེ་ན་ཡོན་ཏན་དང་། ཉེས་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་ ཀྱི་ལས་སོ།།གང་ཡོད་ན་དམིགས་པ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཞོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཁབ་ལོང་གི་དབང་གིས་ལྕགས་གཡོ་བ་བཞིན་ནོ། །གང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་སེམས་གཏོང་བ་ནི་ལས་བསྟན་པའི་སྟེ། འདི་ལྟར་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་དགེ་ བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སེམས་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུན་པ་གང་ཞེ་ན། བསམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པའོ། །བསམ་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འདོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་འདོད་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩོན་ པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།མོས་པ་གང་ཞེ་ན། ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འཛིན་པའོ། །ངེས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཚོགས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། གཟུགས་ནི་དབུ་བ་རྡོས་པ་འདྲ། །ཚོར་བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ། །འདུ་ཤེས་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྟེ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཆུ་ཤིང་འདྲ། །རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་ མ་ལྟ་བུ་ཞེས།།ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་ན་མོས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མོས་པའོ། །ཡང་ན་དངོས་པོ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་དག་ལ་མོས་པ་ནི་མོས་པ་སྟེ། ངེས་པར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མི་འཕྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཅན་ཏེ། དེ་ལྟར་ ན་དེ་གཅེས་སུ་བྱེད་པ་ནི་གཞན་གྱིས་འཕྲོགས་པར་མི་ནུས་སོ།།དྲན་པ་གང་ཞེ་ན། འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་མ་བརྗེད་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ། །འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་མྱོང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་ཉིད་དུ་དྲན་པར་དམིགས་པ་གསལ་བར་གྱུར་ན་སེམས་ རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཚོགས་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་གང་སེམས་ རྩེ་གཅིག་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྟེན་བྱེད་པ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རིགས་པ་དང་རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་སྐྱེད་པ་ དང་གཞན་པའོ།།བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ཚོགས་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །སོམ་ཉི་ཟློག་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ན། ངེས་པ་རྙེད་པས་སོམ་ཉི་ཟློག་གོ། ། རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་ཆོས་འདི་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་གྲངས་ཅན་དང་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།

所谓'其他'是什么意思？回答说：这四种不仅仅是随烦恼，为什么呢？因为它们也出现在善、不善和无记法中。这是对心所法的总结，简而言之有五十一种。
其中，触等是以相和业来说明的。相是什么呢？触是什么呢？是三和合后的判别。'三'是指眼、色和识。这些和合后所生起的心所法就是触等，是判别根的变化。以作为受的所依为业。识生起后，与乐等受相应的根的变化，应知那就是触。
作意是什么呢？是心的趣入。由于努力而趣入，令心和心所专注且完全思考即是作意。以持心于所缘为业。
思是什么呢？是对功德、过失和非二者的心的造作，是意业。由于它的存在，心识趣向所缘，如同磁铁的力量使铁移动一样。对善、不善和无记法投注心意是业的显示，如此随着造作，心趣入善等诸法。
五遍行已经解释完毕。欲是什么呢？是对所思对境的希求。'所思对境'是指对所欲对境想要看、听等的欲求。以作为精进所依为业。
胜解是什么呢？是对确定对境如实执持。'确定对境'是指五蕴聚，如经中所说：'色如聚沫团，受如水上泡，想如阳焰现，诸行如芭蕉，识如幻事等，日亲如是说。'如此，胜解即是对诸蕴的胜解。
或者说，对事物如实安住的样子生起胜解即是胜解，意思是确定执持。以不被夺为业，如此珍视它就不会被他人夺走。
念是什么呢？是对熟悉对境的不忘失，是心的明记。应知熟悉对境是指先前经历过的。当明确忆念所缘时，以心不散乱为业。
三摩地是什么呢？是对所观察对境心一境性。'所观察对境'是指五蕴聚，即无常性、苦性、空性和无我性。其中心一境性即是不散乱的意思。
以作为智慧所依为业。作为所依是指等持能如实了知。
慧是什么呢？是对这些的择别，是由正理和非正理所生以及其他。'所观察对境'即是五蕴聚，对这些法以自相和共相进行择别。以断除疑惑为业，以慧择别诸法后获得决定而断除疑惑。
由正理所生是指此宗诸法。由非正理所生是指数论派和胜论派诸法。

།གཞན་པ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཤེས་པའོ། །ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྨྲས་པ། དད་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་དང་། འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། སེམས་དང་པའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །བསོད་ནམས་ནི་དགེ་བ བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ།།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ་སྦྱོར་བ་དང་། དངོས་གཞི་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་བཅས་པའོ། །གཞན་ཡང་གང་འདི་དག་གིས་མ་བསྡུས་པ། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་། གོ་རར་འཇུག་པ་དང་། རྡེག་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མི་གཡོ་བའི་ ལས་ནི་གང་བསམ་གཏན་བཞི་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་སྟེ་ལས་འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་གསུངས་ཏེ། རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུའོ། །འདིར་འབྲས་བུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །ཡང་ན་ལས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་འདོད་པའོ། །མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་མི་འདོད་པའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་ནི་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་མོ། །དེ་ལ་སྡུག བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི་རྒྱུ་སྟེ། སྲེད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡོངས་སུ་གཡོ་བའོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ཡང་འབྱུང་བའི་ལས་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །འཁོར་བའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ།།འགོག་པའི་བདེན་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། འགོག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་རྒྱུ་སྟེ། བྲལ་བ་དེ་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་གང་ཞེ་ན།འདི་དག་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་མདོ་ཉིད་ལས་གསུངས་སོ། །ཅི་གཞན་རྣམས་ལ་འདི་དག་བརྫུན་ནམ་འདི་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་བདེན་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ གཟིགས་སོ།།གཞན་དག་གིས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པས་བདེ་བར་གང་གསུངས་པ། །དེ་ནི་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རྟོགས། །གཞན་གྱིས་ བདེ་བར་གང་སྨྲས་པ།།དེ་ནི་འཕགས་པས་སྡུག་བསྔལ་རྟོགས། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ དང་།དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །གཟུགས་ཅན་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་མི་རྣམས་ལ་ནི་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་ སྡུག་བསྔལ་བར་གཟིགས་ཏེ།འདིར་སྨྲས་པ། ལག་མཐིལ་སྤུ་ཉག་གཅིག་གཞག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟོགས་ལ། །མིག་ཏུ་སོང་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས། །མི་དགའ་བ་དང་གནོད་བསྐྱེད་བཞིན། །བྱིས་པ་དག་ནི་ལག་མཐིལ་འདྲ། །འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་ རྣམས་ནི་མིག་པར་འདྲ།།དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་ནི་སྲེད་པ་རྩེ་མོ་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་སྟེ་དེ་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ནི་མཚམས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་ཡིས་མི་འཇུག་གོ། །དཀོན་མཆོག་ནི་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དཀོན་ མཆོག་དང་།ཆོས་དཀོན་མཆོག་དང་། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གོ།

其他是与生俱来的和了知世间名言。已说完各别境的确定。应当宣说十一种善法，对此说道：何为信？即是对业、果、谛、三宝深信不疑，及心正直。
业有三种：福德、非福德和不动的特征。福德是十善业道。非福德是十不善业道，包括加行、正行和结行。其他还有未包括在这些中的杀生、捆绑、囚禁、殴打等。不动业是四禅和四无色定，此业因异熟不动故称不动。
果有四种：预流果、一来果、不还果和阿罗汉果。此处果即是离烦恼。或者，善业之果是可欲的，不善业之果是不可欲的。
四圣谛是：苦、集、灭、道。其中苦谛是果，即五取蕴。集谛是因，即以爱取为先导的身语意的活动。简言之，即与再生相应的诸烦恼。这是就轮回方面而言。
灭谛是果，灭即是离烦恼。道谛是因，即获得彼离系的方便，这是词义。这是就清净方面而言。
何为圣谛之义？这些对圣者们是真实的，因此经中说为圣谛。难道对其他人这些是虚妄的吗？这些对一切都是真实的，因为是无颠倒的。圣者们如实见到这些，其他人则不然，因此这些称为对圣者们是真实的，对非圣者则不是，因为颠倒见故。
如偈颂说：'圣者所说之安乐，他人了知为痛苦，他人所说之安乐，圣者了知为痛苦。'
其中五蕴具有三苦：苦苦、坏苦和行苦。地狱和旁生有情是苦苦。色界天和人是坏苦。无色界是行苦。圣者们见一切行皆是行苦。
如此处所说：'如手掌上一毫毛，众人对此不觉知，若入眼中即彼时，生起不悦及损害。愚者如同手掌相，不觉行苦如毫毛，圣者犹如眼睛般，由此极生厌离心。'
如圣者们对爱的极微处也生起苦的认知，而愚者们对无间罪蕴也不生起苦的认知。
三宝是：佛宝、法宝、僧宝。

།དེ་ལ་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ནི་བག་ཆགས་དང་། སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་བདག་ཉིད་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་པའོ།།དེ་ཡང་ཡོན་ཏན་ཇི་སྙེད་ཅིག་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་དག་པ་བཞི་དང་། སྟོབས་བཅུ་དང་། མི འཇིགས་པ་བཞི་དང་།བསྲུང་བ་མེད་པ་བཞི་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་དང་། བག་ཆགས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་དང་། བསྙེལ་བ་མི་མངའ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་ བ་སྟེ།ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ ཕུང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ།འདི་དག་ཀྱང་གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྟན་པའི་ཆོས་དང་། ལམ་གྱི་ཆོས་དང་། དོན་དམ་པའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི་མདོའི་སྡེ་དང་། དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའོ། །ལམ་གྱི་ཆོས་ནི་འཕགས་ པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དོན་དམ་པའི་ ཆོས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ། ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དགེ་འདུན་ནི་འཕགས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་ཡ་བརྒྱད་དོ་། རྒྱུན་ དུ་ཞུགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོད་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ཞུགས་པ་དང་།དགྲ་བཅོམ་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ནི། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་ལ་བྱའོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ནི་འབྲས་བུ་གནས་པ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་གང་ཞེ་ན།ལམ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུན་ཏེ། དེ་དེ་ནས་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དེར་ཞུགས་ཤིང་ཕྱིན་ལ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་དང་། རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་བདུན་ལུས་ཏེ། ཐ་མའི་ཆ་དང་ མཐུན་པ་ཉིད་དང་།གོང་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་ལྷའི་ནང་དུ་རིགས་ལན་གཉིས་སམ་གསུམ་བླངས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་གང་མིའི་ནང་དེར་ རམ།གླིང་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་ལྔའི་བར་བཅོམ་པ་ལ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ།

其中佛宝是指已从一切习气和障碍中完全解脱，于一切方面通达一切，是一切圆满之所依，具有殊胜无分别智慧的法身。
若问其具有多少功德，应知具有：极为清净的四无量、极为清净的八解脱、如是八胜处、十遍处、无烦恼、愿智、四无碍解、六神通、三十二大士相、八十随好、四种一切清净、十力、四无畏、四无护、三念住、永断习气、无忘失法、大悲心、十八不共佛法、具足一切种智。
此等功德之聚即是佛世尊。简言之，即是五无漏蕴：无量戒蕴、如是定蕴、慧蕴、解脱蕴、无量解脱智见蕴。
这些也应视为转依之相。法有三种：教法、道法和胜义法。
其中教法是经藏、应颂等。道法是八支圣道：正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。
胜义法是涅槃，即择灭、离烦恼，有余依和无余依涅槃，是远离业、烦恼和生的自性。
僧伽是指八辈圣补特伽罗：预流向、预流果、一来向、一来果、不还向、不还果、阿罗汉向和阿罗汉。
其中预流向是住于见道，见道是指十五刹那。第十六刹那是住果位，称为预流果。
何为预流果之义？道是涅槃之流，因为从此趣向彼处。因已入此道并获得，故称预流果。
此有二种：极七返有者和家家者。因尚余七种结使：三种下分结和五种上分结。
家家者有二种：天家家者是指在天界受生二或三次后般涅槃；人家家者是指在此人间或其他洲般涅槃。
此即称为住果。断除五种后称为一来向。

།རྣམ་པ་དག་ཟད་པ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཐ་ཚིག་གོ།།ལྷའི་ནང་དུ་སོང་སྟེ་མིའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ལན་ཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་ཕན་ཆད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའོ། །ཉེས་ཆ་བདུན་དང་བརྒྱད་ཟད་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་བར་ཆད་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཚེ་གཅིག་ ལས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དགུ་པ་ཟད་པས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམ་པ་དགུ་ཟད་པས་ཕྱིར་མི་འོང་བར་བ་ལྟའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སྲིད་རྩེའི་བར་ཆ་བརྒྱད་ཟད་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ ལ་ཞུགས་པ་སྟེ།ཕྱིར་མི་འོང་བ་དེ་ཉིད་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་བརྒྱད་སྤངས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཉིད་ལ་བལྟའོ། །བར་ ཆད་མེད་པའི་ལམ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ།བག་ལ་ཉལ་བ་ཐམས་ཅད་ཤིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འོག་ཏུ་ཕྱི་མ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཟད་པ་ཤེས་པའོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཐོབ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ དེ་ཟད་པའི་ཤེས་པ་སྟེ།ཐོག་མར་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་གཞན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པ་མེད་པས་མི་སློབ་པའོ། །བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་འོས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ མཆོད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུ་ན་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དགེ་འདུན་ནོ། །ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དད་པ་སྟེ། དད་པ་དང་འདོད་པའོ། །འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། དད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། །བདག་ཉིད་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི། བདག་རིགས་ཀྱི་བུ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་སྡིག་པ་བྱ་སྙམ་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱེད་པ་ནི་ངན་འགྲོས་འཇིགས་པའི་རྒྱུས་བདག་ཉིད་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས འཛེམ་པའོ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པའོ། །འཛེམ་པ་ནི་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པའོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། །མེད་པ་ དང་ཕ་རོལ་གྱིས་བྱས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ལ་སྡིག་པས་འཛེམ་པའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་ཆགས་པ་གང་ཞེ་ན། ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ། །ཡིད་བྱུང་ཞིང་མི་ལེན་པའོ། །ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་ གཉེན་པོ་ནི་མ་ཆགས་པ་སྟེ།སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡིད་བྱུང་བ་ནི་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་དུ་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་ པོ་སྟེ་བྱམས་པའོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །གཏི་མུག་ནི་མི་ཤེས་ པའོ།།ཡང་དག་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ། །རྒྱས་པར་བྱ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའོ། །དེ་རྟོགས་པ་ནི་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྟོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པའོ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ ལུང་ལས་སོ།།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཐོབ་པ་ལས་སོ།

诸相灭尽即是一来，称为住于一来果。
生于天界后仅一次返回人世间，此后不再返回，因为无有后续投生，此即是住果者。
灭尽七种和八种过失者称为入不还果者。
此即称为一间，因为仅剩一生。
称为入第三果者。
彼由灭第九品而成不还，应知由灭九品而成不还。
因不再返回欲界故称为不还。
灭尽有顶八品者为入阿罗汉性。
彼不还者从离初禅一品贪欲直至灭尽有顶八品者即是入阿罗汉性。
第九无间道亦应视为入阿罗汉性。
彼无间道称为金刚喻定，因为能摧毁一切随眠。
金刚喻定之后为后解脱道，此即是尽智。
因与获得诸漏尽同时生起，故为尽智，最初即是无学。
亦是获得阿罗汉及阿罗汉果者。
因无需为获得其他果位而学习，故为无学。
因堪能成办自他二利，且应受一切有贪者供养，故称为阿罗汉。
如是略说，彼八补特伽罗即是僧伽。
于业、果、谛、三宝等生起胜解即是信，为信解。
具有作为欲求所依之作用。
信已说毕。
何为知惭？依于自身或法而远离过失。
依于自身是指念及'我为善男子，岂能造罪'。
依于法是指因畏惧恶趣而自身远离过失。
所谓过失，即是诸圣者所呵责故为罪业。
远离即是不造罪业。
具有作为善护诸恶行所依之作用。
何为有愧？依于世间而远离过失。
因畏惧诽谤及他人呵责而远离罪业。
具有同样作用。
何为无贪？即是贪欲之对治，厌离而不取著。
所谓贪欲，即是于诸有及资具的贪著。
其对治即是无贪，意为于诸有及资具无有贪著。
厌离即是遍知轮回过患。
具有作为不行恶行所依之作用。
何为无嗔？即是嗔恚之对治，即慈心。
意为于诸有情无有一切损恼之心。
何为无痴？即是愚痴之对治，即如实通达真实。
愚痴即是无知。
真实略说即是四圣谛。
广说即是十二缘起支。
通达即是了知。
异熟所得之了知即是生得智。
闻所成及思所成来自教法，修所成来自证得。

།སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པར་ཡང་བལྟའོ། །ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞེ་ན། ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་ མངོན་པར་སྤྲོ་པའོ།།གོ་ཆ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། མ་ཞུམ་པ་ཉིད་དང་། མི་ལྡོག་པ་དང་། ཆོག་པར་མི་འཛིན་པའོ། །དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་གང་ཞེ་ན། གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་ རུང་བ་ཉིད་དོ།།གནས་དན་ལེན་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ། དེ་དག་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའོ། །སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བའི་ལས་ཅན་ནོ། །སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བ་ནི་དེའི་དབང་གིས་གནས་གྱུར་བར་བལྟ་བའོ་། །བག་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན། བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་ ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དེ་དག་ལ་གནས་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་ཞིང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམས་པའོ།།བག་མེད་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ལེ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་བག་ཡོད་པ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་ མེད་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་ལ་གནས་ཏེ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤོང་བའོ། །དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། འདིར་ནི་ཟག་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པའི་གནས་ཡུལ་རྣམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ བསྒོམས་པ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་།ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་དག་ལ་བག་ཡོད་པ་གདགས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ལས་ ཅན་ནོ།།བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན། མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དེ་དག་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་། སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་པ་ཉིད་དང་། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡང་ཐོབ་པ་སྟེ། གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་བསལ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མེད་པར་ གནས་པ་ཡིན་ནོ།།མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་གཞན་ལ་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་བྱིད་བ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཉམ་པ་མེད་པས་འདིར་སེམས་མཉམ་ པ་ཉིད་དོ།།དེའི་འོག་ཏུ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་འཇུག་པས་རྣལ་དུ་འཇུག་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དོགས་པ་མེད་པས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐབས་མི་ཕྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་ མི་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན།རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་བའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆ་ཅན་སྙིང་རྗེ་བའི་སེམས་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ཡང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་ལས་ གུད་ན་མེད་པས་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དགེ་བ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྨྲས་པ། འདོད་ཆགས་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཞེན་པ་དང་། ལྷག་པར་ཆགས་པའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ ཏེ།རྩཝ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རག་ལས་པས་རྒྱལ་པོའི་མི་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་ ཡིན་ལ།ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་མ་ཡིན་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་དག་ལ་ཆགས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所谓观察，即是要具足智慧和精进。其作用是成为不入恶行的依止。
何为精进？是懈怠的对治，即是对善法生起欢喜心。即是铠甲、加行、不怯弱、不退转、不知足。其作用是圆满善法和成就。
何为轻安？是随烦恼的对治，即是身心调柔性。随烦恼是十不善业道，以轻安对治它们。其作用是遣除一切障碍。遣除一切障碍是由此而转依。
何为正知？是不正知的对治，即是从无贪乃至精进，住于彼等而断除不善法并修习善法。不正知即是贪欲、嗔恚、愚痴、懈怠。其对治即是正知，住于无贪、无嗔、无痴、精进四法而断除不善法。
这些是有漏法，应当了知此处是诸漏及漏处。其对治即是修习善法，即是无贪、无嗔、无痴、精进的性相，这些即是正知的安立。其作用是圆满一切世间和出世间的圆满。
何为舍？即是住于从无贪乃至精进等法，获得心平等性、心安住性、心任运性，由此远离烦恼法而安住于无烦恼。
即是在无贪、无嗔、无痴、精进性相诸法的其他阶段称为舍，如是具舍之心无有沉掉等不平等故此处心平等性。其后无功用而转故安住。其后无杂染顾虑故称为任运安住。其作用是成为一切烦恼及随烦恼不能破坏的所依。
何为不害？是害的对治，即是悲悯。害即是损恼有情，其对治即是无嗔分的悲悯心性。其作用是不损恼。不害也应知是无嗔之外无别假立。
善法已说完毕。当说六种烦恼，其中所说：何为贪欲？即是对五取蕴的执著和贪着。
因从取而生故称取蕴，如草薪之火。从彼等生起诸取故称取蕴，如花果之树。依止于取故如王之臣。是故凡是取蕴者皆是蕴，但凡是蕴者不必定是取蕴，如阿罗汉的诸蕴是无漏。对如是自性的彼等贪着，即是三界随贪的异名。

།སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ བསྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།སྲིད་པའི་དབང་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །ཐོགས་པ་དང་འདྲ་བས་ཁོང་ཁྲོ་བའོ། །ཕུང་པོ་ལྔའི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་སེམས་ཅན་ཞེས་བཏགས་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ།།ཇི་སྐད་དུ་བདག་ལ་གནོད་པ་བྱས་སོ་བྱེད་དོ། །བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་འབྱུང་སྟེ། རབ་ཏུ་འཁྲུག་གོ། །གང་བདག་གི་མཛའ་བོ་དེ་ལ་གནོད་པར་བྱས་སོ། །བྱེད་དོ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་འབྱུང་སྟེ། རབ་ཏུ་འཁྲུག་ གོ།།གང་བདག་གི་མི་མཛའ་བ་དེའི་དོན་བྱས་སོ། །དོན་བྱེད་དོ། །དོན་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་འབྱུང་སྟེ། རབ་ཏུ་འཁྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རེག་པར་མི་གནས་པ་ནི་ ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ་། ང་རྒྱལ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ང་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཁེངས་པར་ང་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། །མི་གུས་པ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མི་གུས་པ་ནི་བླ་མ་རྣམས་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་འགྱིང་བའོ། །བྱེ་བྲག གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་སྨྲས་པ།ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ཆུང་བ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེ་བའམ། མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་བའོ་ཞེས་བྱའོ་། །བདག་ཆེ་སྙམ་པའམ། མཚུངས་པ་ལ་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་གཉི་གར་སེམས་ཁེངས་པ་ཡང་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཆེ་བའི་ ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན།མཚུངས་པ་བས་བདག་ཆེ་བའམ། ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདིར་ཡང་མཚུངས་པ་བས་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའམ། མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་གཉི་གར་སེམས་ཁེངས་པ་ཡང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ང་ རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན།ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེའོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་བའོ། །དགེ་བསྙེན་པས་ནི་དགེ་ཚུལ་ཆེ་ན། དགེ་བསྙེན་དེ་འདི་སྙམ་དུ་དགེ་ཚུལ་བས་ཀྱང་བདག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ ཞེས་བྱའོ།།ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ། དེ་ལ་འདུན་པས་ནི་མ་འོངས་པའི་ལུས་ འདོད་པའི་སྒོ་ནས་ལེན་ཏེ།དེས་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པོ། །འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ལུས་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་སྒོ་ནས་ལེན་ཏེ། དེས་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་མི་འདོར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་གཉིས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟར་བདག་མེད་ པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལ་བདག་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་པའམ།བདག་གི་ཕུང་པོའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་ བར་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་དང་།བསམ་གཏན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་བརྩལ་འབད་དེ་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མིའི་ཆོས་བླ་མ་ནི་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་མ་གཏོགས་སོ་ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

一切痛苦的产生都是由业所致。由于轮回的力量而形成取蕴。什么是嗔恨？就是对众生生起恼害之心。因为如同阻碍般，所以称为嗔恨。对五蕴相续的聚合假立为众生，对这些众生生起恼害之心。
如经中所说：'他过去伤害我，现在伤害我，将来也会伤害我'而生起恼害之心，极为愤怒。'他过去伤害我的亲友，现在伤害，将来也会伤害'而生起恼害之心，极为愤怒。'他过去帮助我的敌人，现在帮助，将来也会帮助'而生起恼害之心，极为愤怒。
其业用是使人不住于安乐，并成为近行的所依。不住于安乐是因为具有恼害之心而住于痛苦。
什么是慢？慢有七种：慢、过慢、慢过慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。一切慢的总相是依于萨迦耶见而心生高举，一切慢的相没有差别。其业用是成为不恭敬的所依。不恭敬是对上师和有功德者傲慢。
就其别相而言：什么是慢？即对不如己者认为自己殊胜，或对与己相等者认为相等而心生高举。无论是认为自己殊胜，还是对相等者认为相等，两者都是慢。
什么是过慢？即对与己相等者认为自己殊胜，或对胜己者认为相等而心生高举。这里无论是认为自己超胜于相等者，还是认为与胜者相等，两者都是过慢。
什么是慢过慢？即对胜己者认为自己更胜而心生高举。比如优婆塞虽不如沙弥，但这优婆塞认为：'我比沙弥更殊胜'而心生高举，这就叫做慢过慢。
什么是我慢？即对五取蕴执著为我或我所而心生高举。对色等的欲求和贪著是取，以欲求取未来之身，由此成就未来的蕴。以贪著执取现在之身，由此不舍现在的蕴。因此这二者称为取。具有这些的是诸蕴，如是于无我的诸蕴中妄执为有我，或认为是我的蕴，这就是我慢。
什么是增上慢？即对尚未获得的殊胜境界认为自己已经获得而心生高举。所谓殊胜境界是指果位、禅定、三摩地等。对尚未获得的这些认为自己已经通过精进获得而心生高举。如世尊所说：'声称证得上人法即成堕罪，除增上慢外。'
什么是卑慢？即对远胜于己者认为自己仅稍逊一点而心生高举。

།མཚུངས་པའམ། ལྷག་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དུ་རུང་ན་གང་བདག་ཆུང་སྙམ་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར། སྨྲས་པ། འཇིག་ རྟེན་ན་དངོས་པོ་ངན་པ་ལ་ཡང་ཁེངས་པ་མཐོང་སྟེ།ང་ནི་རྒྱལ་བོའི་མི་ཡིན་གྱི་ང་མི་ཕལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྫུན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། ། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་མི་དགག་པའོ། །ཡོན་ཏན་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་བདག་ལ་མེད་བཞིན་དུ་བདག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས པ་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་རྣམས་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པ་དང་། མངོན་པར་མི་རྟོགས་པ་དང་། མུན་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་གཏི་མུག་པ་དང་། མུན་ནག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་མ་རིག་པའི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། ། ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བདེན་པ་ནི་བཞི་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའོ། །དཀོན་མཆོག་ནི་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ། །ལྷན ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་མ་འདྲེས་པའོ།།ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ན་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ལོག་པར་ངེས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལོག་པར་ངེས་པ་ནི་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་ཏུ་ཤེས་པའོ།།ཐེ་ཚོམ་ནི་ནེམ་ནུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་ནི། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའོ། །དེའི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་རིག་པ་དེ་དག་ནི་མི་ དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་སྟེ།ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། །ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་འཇིག་པའོ། །བསགས་པས་ཚོགས་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ནི་མང་པའོ། །དེ་ལ ལྟ་བ་ནི་བདག་ཕུང་པོ་ལས་གུད་ན་ཡོད་པ་དང་།ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་བདག་གི་ཡིན་པར་ལྟ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བཤད། སྨྲས་པ། འཇིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་པའི་འདུ་ཤེས་སྤང་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིར་ནི་མི་རྟག་པ་འདུས་པ་ ཡིན་པས་འདི་ལ་བདག་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྟག་པའམ་ཆད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་ བའི་དབང་དུ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་པོར་བྱས་པའོ།།རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་སྟེ། བདག་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་དང་། རྟག་པ་དང་། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ལུས་རྣམས་ནི་རྩཝ་དང་འཇིམ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ནི་རྟག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའོ། །ཆད་པའི་བདག་ཉིད་ནི་ནང་ ན་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ཡོད་པ་དེ་ཤི་ཕན་ཆད་མེད་དེ།དཔེར་ན་བུམ་པ་ཆག་ནས་ཡང་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་བྱུང་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པའི་ ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།

如果认为与他人相等或超过他人的我慢成立的话，那么认为自己低劣的想法怎么会成为我慢呢？回答说：在世间上，即使对于低劣的事物也可见到傲慢，比如认为'我是王臣，我不是普通人'的想法。
什么是邪慢呢？对于不具有功德而认为自己具有功德的心的傲慢就是邪慢。所谓邪慢就是虚假的我慢。
所谓具有非功德是指不具有功德，对于不具有功德的人的否定。功德是指布施、持戒等，虽然自己没有这些，却认为自己具有持戒和功德的傲慢心就是邪慢。
什么是无明呢？不了知业果、真谛和三宝，不通达、不证悟、黑暗、愚痴、黑暗等这些都是无明的异名。
业有三种：福德、非福德和不动的性质。果有四种：即预流果等。谛有四种：即苦等。宝有三种，不了知这些就是无明。
俱生是指不杂染的。遍计是指与贪等相应。或者遍计是属于胜论派等。
其作用是作为邪定、疑惑和烦恼生起的所依。邪定是颠倒了知。疑惑是犹豫不决。烦恼生起是指贪等的现行。作为其所依是指应知一切烦恼都由此生起。
欲界的贪欲、嗔恚和欲界的无明这些是三不善根，即贪、嗔、痴不善根。
什么是见？有五种见：身见、边执见、邪见、见取见和戒禁取见。
什么是身见？对于诸取蕴执著为我或我所的染污慧。所谓坏灭故为坏，积聚故为蕴，身见即众多。对此的见解是认为我离蕴而有，诸蕴是我所有的见解。
为什么这样说？答：说'坏'是为了断除常想。说'聚'是为了断除一想，此中是说无常和合故无我。
其作用是作为一切见的所依。
什么是边执见？依彼而执著为常或断的染污慧。依身见而起是指以身见为基础。
常是指边际，即我遍一切、常恒、主宰等。诸身如草根和泥土，这是执常边的边执见。断见的本质是认为内在有作者的补特伽罗，死后便无，如同瓶子破碎后不再出现一样。
其作用是障碍以中道而出离。
什么是邪见？否定因或果或作用，以及毁坏实有事物的染污慧。

།རྒྱུ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཡན་ལག་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་མ་རིག་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་ལེན་པའོ། །ལས་ནི་འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པའོ། །ཡང་ན་འདིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་བག་ཆགས་ཏེ། ཇི་སྐད་ དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་མ་འོངས་པ་ན་འབྲས་བུ་འབྱིན་ནུས་པ་དེ་ཡང་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།འདི་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། །འབྲས་བུ་ལ་ཡན་ལག་བདུན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་ གཟུགས་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །འདི་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ། །ཡང་ན་མདོར་བསྡུ་ན་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ཡང་མེད་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་ པ་འདེབས་པའོ།།ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ། །ཕ་མེད་དོ། །མ་མེད་དོ། །སེམས་ཅན་འབྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་ པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའོ།།འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། འོང་བའི་བྱེད་པ་དང་། ས་བོན་འདེབས་པའི་བྱེད་པ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པའོ། ། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱུན་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དམ་དུ་འཛིན་པའི་ལས་ཅན་དང་། མི་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ལས་ཅན་དང་། དགེ་བ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། དེའི་གནས་ཕུང་པོ་རྣམས ལ་མཆོག་དང་།གཙོ་བོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། དམ་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའོ། །དེའི་གནས་ཕུང་པོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བའི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།མཆོག་དང་། གཙོ་བོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། དམ་པར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྟ་བ་ངན་ པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེའི་གནས་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་འདག་པ་དང་། གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ལྟ་བ་ངན་པ་སྔོན་དུ་སོང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བདུན་སྤངས་པའོ། །བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཁྱི་དང་བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དབྱུ་གུ་རྩེ་གསུམ་པ་དང་མགོ་འབྲེག་པ་ལ་སོགས་ པ་དང་།གྲངས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཐར་པའི་ལམ་གྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་དང་། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་དང་། མེ་དང་ཆུར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བའོ། །དེའི་གནས་ཕུང་པོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ ལ་སོགས་པའི་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པ་དེས་འདག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་འདིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བའོ། །ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པ་ནི་དེས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་གང་ཞེ་ན། བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ རྣམས་ལ་སྦྱར་རོ།

因是业和烦恼。这些又成为五支，烦恼是无明、有和取。业是行和有。或者在此是阿赖耶识中所住的习气，如世尊对阿难所说：'阿难，能在未来产生果报的业之异熟，也称为有'。对此的诽谤是对因的诽谤。
果有七支，即：识、名色、六处、触、受、生、老死等。对此的诽谤是对果的诽谤。或者简言之，说'无善行亦无恶行'，这是对因的诽谤。
说'善行和恶行诸业无异熟果'，这是对果的诽谤。说'无此世间，无他世间，无父，无母，无众生出生'，这是对作者的诽谤。
因为是对往生他世间和来生、播种作用、结生作用的诽谤。说'世间无阿罗汉'等，是对实有事物的否定。
具有断除善根相续、坚持不善根、趋入不善、不趋入善的作用。
何为见取？即对三种见及其所依蕴执为最胜、主要、殊胜、清净的染污慧。所谓三种见即是身见、邪见和边执见。'其所依蕴'是见处的意思。'最胜、主要、殊胜、清净'是以慧正见的意思。'染污慧'是具烦恼的意思。具有作为恶见执著的所依的作用。
何为戒禁取？即对戒和禁行及其所依蕴执为清净、解脱、出离的染污慧。所谓戒和禁行应知是以恶见为先导。戒是断七支。禁行是狗戒、牛戒、三叉杖、剃发等，及数论瑜伽知等，非解脱道因；大自在天、生主天、投火入水等，非生天因，而执为因。'其所依蕴'是戒等处的意思。
'清净'是说由前述而得清净的意思。'解脱'是说以此方便从诸烦恼得解脱。'出离'是说从轮回出离的意思。
具有作为无果劳苦所依的作用，无果劳苦是因为由此不能出离。何为疑？即对诸谛等犹豫不决，所说是对业、果、谛、三宝等配合。

།དེ་དག་ལ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་ཡིད་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་འཇུག་པ་སྟེ། ངེས་པ་མ་རྙེད་པས་བར་སྐབས་ནས་མི་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ལས་ལྷན་ ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་དུ།ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ལྟ་བ་འོག་མ་གསུམ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་ པ་ཉིད་དོ།།ལྷག་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་སྦྱར་རོ། འདི་དག་གི་རྣམ་གྲངས་ནི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྙོག་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཡོན་པོ་དང་། བསྐུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྨྲས་པ། ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན། ། འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་ཏེ། གང་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕྲལ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །དབྱིག་པ་དང་། རྡེག་པ་དང་། མཚོན་གྱིས་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེས་པ་རྩོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྟགས་པའོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། མདུད་པར་འཛིན་པའོ། ཁྲོས་པའི་འོག་ཏུ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་མདུད པར་འཛིན་པ་མི་གཏོང་བའོ།།མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། མི་བཟོད་པ་ནི་དང་དུ་མི་ལེན་པའོ། །འཆབ་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མ་ཁྱུད་པའོ། །ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་ན་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའོ། །འགྱོད་པས་རེག་པར་མི་ གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་འཆབ་ན་འགྱོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་རེག་པར་མི་གནས་སོ། །འཚིག་པ་གང་ཞེ་ན། ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྲོ་བ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། །སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་མནར་ སེམས་པ་སྟེ་།ཚིག་བརླང་བོ་ནི་གཏུམ་ཚིག་གོ། །ངག་རྩུབ་མོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་སྐྱེས་པ་འབྱིན་པའི་ལས་ཅན་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པ་འབྱིན་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏུམ་ཚིག་དང་། ངག་རྩུབ་མོ་དེ་ནི་ཕན་ཚུན་མཚང་ལ་ འདེབས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་སུམ་དུ་སྨྲ་བ་སྟེ།འདི་ཉིད་འཚིག་པའོ། །ཕྲག་དོག་གང་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པའོ། །གཞན་དག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལ་རྙེད་པ་ ཉིད་དང་།བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་མི་བཟོད་པར་བྱས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པའོ། །ཡིད་མི་བདེ་བས་རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །སེར་སྣ་གང་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པའོ། །གང་གིས་རྒྱུད་ལས་མ་འགྲོ་ཞིག་། ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེར་སྣ་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པའོ། །དེ་ཉིད་སྦྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའོ། །ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་མ་ཡིན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སེར་སྣས མི་ཁོམ་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་སོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།སྒྱུ་གང་ཞེ་ན། གཞན་ལ་སླུ་བའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པའོ། །རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པ་སྟེ། ལོག་པར་འཚོ་བའི་ རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།

对于这些是有还是无而生起疑虑，这是词义。是障碍趋入善法的作用。由此不趋入善法，因为未获得定解而中途不开始的缘故。
若问这些烦恼中俱生有几种，遍计有几种？答：下面三种见和疑是遍计所摄，即邪见、见取见、戒禁取见和疑，这些都是遍计所摄。
其余是俱生和遍计所摄，即贪欲、嗔恚、我慢、无明、萨迦耶见和边执见。
这些的异名是随眠、缠、烦恼、有漏、浊、暴流、系缚、曲、垢等。烦恼已经解说完毕。
现在要说随烦恼，其中：什么是忿？对当下造作损害的对境，以心生起恼害。'当下'是指现在，对于造作损害的因缘，以属于嗔恚分的心生起恼害。是作为开始以棍棒、殴打、兵器等过失的所依的作用。忿等也是因为离开嗔等之外别无所有而是遍计。
什么是恨？是执持怨结。在忿之后，属于嗔恚分的执持怨结不舍。是作为不堪忍的所依的作用，不堪忍即是不接受。
什么是覆？是隐藏自己的过失。当被如理劝谏时，以属于愚痴分而隐藏过失。是作为不安住触的所依的作用。这是法性，若隐藏过失则会生起追悔，因此不安住触。
什么是恼？即以粗暴语言诽谤，这是以忿和恨为前导。以心生起恼害，粗暴语言即是凶恶语。是作为粗语的所依的作用，是生起非福德的作用，是生起不安住触的作用。凶恶语和粗语是以互相揭短的方式当面说出，这就是恼。
什么是嫉？是对他人的圆满内心扰动。他人的圆满即是他人的圆满，对于他人的圆满，因为过分贪著利养恭敬而不能容忍，以此心从内心扰动。是作为以不悦意而不安住触的作用。
什么是悭？是与布施相违的心执持。'不要从相续中流失'即是悭，以过分贪著利养恭敬，以属于贪欲分的心执持资具。这就是与布施相违。是作为资具不减少的所依的作用，资具不减少即应知是由悭吝而积聚不适宜的资具。
什么是诳？是向他人显示不真实义而欺诈。以贪著利养恭敬，以属于贪欲和愚痴分而显示不真实义。是作为邪命的所依的作用。

།གཡོ་གང་ཞེ་ན། བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ལས་ཐབས་བཟུང་སྟེ། སེམས་གྱ་གྱུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་གི་ཉེས་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་སྐྱོན་ཏེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས་དེ་དག་བཅབ་པར་འདོད་ནས་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་ཆར་ གཏོགས་པས་ཉེས་པ་བྱུང་བ་དེ་ངོས་མི་ཟིན་པར་གཞན་ནས་གཞན་དུ་བརྒྱུད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་ཐོབ་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་བྱས་ཏེ། བདག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་སྨྲས་པས་གདམས་ངག་གི་འོས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱགས་པ་གང་ཞེ་ན། བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། རིགས་དང་། སྟོབས་དང་། གཟུགས་དང་། ཡིད་གཞུངས་པ་དང་། བློ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བདག་གི་ཕུན་སུམ ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བའོ།།ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བའི་ཡིད་བདེ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་སེལ་ བའོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཐོ་འཚམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ། སྙིང་བརྩེ་བ་མེད་པ་སྙིང་རྗེ་བ་མེད་པའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་ནི་ཐལ་ ལྕག་དང་ཁུར་ཚུར་གྱིས་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དེའི་ལས་ཅན་ནོ། །ངོ་ཚ་བ་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ལ་མི་འཛེམ་པའོ། །ངོ་ཚ་བ་མི་ཤེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཆར་ གཏོགས་པའོ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ལ་མི་འཛེམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བདག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ལའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་སྡིག་པའོ། །དེས་མི་འཛེམ་པ་ནི་སྡིག་ལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ མེད་པ་གང་ཞེ་ན།ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་གཞན་ལ་མི་འཛེམ་པའོ། །ཁྲེལ་མེད་པས་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ནི་ཁྲེལ་མེད་པའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་གཞན་ལ་མི་འཛེམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ནམ་གཞན་རྣམས་ལ་མི་འཛེམ་པར་སྡིག་པ་བྱེད་པའོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་བློང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བའོ། །རྨུགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།རྒོད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་པའི་མཚན་མའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པས་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ། །སྡུག་པའི་མཚན་མའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཐུན་ པ་སྟེ།སྔོན་དགོད་པ་དང་། རྩེ་རྩེ་བརྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཞི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་དད་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དང་། སེམས་མ་དང་བ་སྟེ། དད་པའི་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ།།གོང་དུ་སྨོས་པའི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སེམས་མ་དང་བའོ། །ཡིད་མི་ཆེས་པ་ནི་མི་འདོད་པ་སྟེ། དད་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དང་ པ་མེད་ན་སྦྱོར་བར་འདུན་པ་མེད་བའི་ཕྱིར་རོ།

什么是诡诈？就是隐藏自己过失的方便行为，心怀欺诈。所谓自己的过失就是自己的过错，由于贪著利养恭敬而想要隐藏这些过失，应当了知这是由贪欲、嗔恚、愚痴所摄，对所生过失不能认识而转向他处。造作障碍获得真实教诫的业，由于自己未如实而说，故不堪为教诫之器。
什么是憍慢？就是贪著自己圆满而生欢喜，执著于心。这有多种形式，应当了知是对种姓、力量、容貌、正直、智慧、受用、自在等的憍慢。所谓'自己的圆满'是指任何有漏的圆满。所谓'贪著的欢喜'是指喜悦的意乐，是烦恼性欢喜的差别，属于贪欲分。所谓'执著'是指能破除一切善根。具有作为一切烦恼和随烦恼所依的业。
什么是害？就是损恼有情。这是属于嗔恚分的，无有慈悲怜悯。损恼有情是指以鞭杖拳打等行为，这是它的作用。
什么是无惭？就是对罪过不自警惕。不知惭耻就是无惭，是与知惭相违的法。知惭是属于贪欲、嗔恚、愚痴分。所谓'对罪过不自警惕'中的'自'是指自己，'罪过'是指罪恶，'不警惕'的意思是造作罪恶。具有作为一切烦恼和随烦恼的助伴的业。
什么是无愧？就是对罪过不顾及他人。无愧就是不具有愧，与有愧相违的法就是无愧。所谓'对罪过不顾及他人'是指不顾及他人而造作罪恶。具有作为一切烦恼和随烦恼的助伴的业。
什么是昏沉？就是心不堪能，即迟钝性。这是属于愚痴分的心不堪能。昏沉具有作为一切烦恼和随烦恼的助伴的业。
什么是掉举？就是心不寂静。这是随逐可爱相，属于贪欲分的心不寂静。随逐可爱相是与贪欲相应，应当了知是由于忆念往昔嬉笑游戏而心不寂静，具有障碍止的业。
什么是不信？就是对业果、谛理、三宝不信任，心不清净，是信的相违品。对前述的业果、谛理、三宝等不信任，这就是心不清净。不信任就是不欲求，是信的相违品。具有作为懈怠所依的业，因为无信则无希求修行。

།ལེ་ལོ་གང་ཞེ་ན། དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་མེད་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགེ་བ་ལ་སེམས་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ལ་སེམས་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། ཉལ་བ་དང་། སྙེས་པ་དང་། འཕྲེས་ པའི་བསོད་ཉམས་ལ་བརྟེན་ནས།གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བག་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ སེམས་མི་བསྲུང་བ་དང་།དགེ་བ་མི་བསྒོམ་པའོ། །བག་མེད་པ་ནི་འདིར་ཆོས་བཞི་སྟེ། ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ལེ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་དག་གིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །དེ་དག་ལ་གནས་ པ་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྒོམ་པར་མི་བྱེད་པའོ།།མི་དགེ་བ་འཕེལ་བ་དང་། དགེ་བ་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པའི་རྟེན་བྱེད་བའི་ལས་ཅན་ནོ། །བརྗེད་ངས་པ་གང་ཞེ་ན། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། དགེ་བ་མི་གསལ་བའོ། །དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ།།དགེ་བ་མི་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་བརྗེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་ཤས་ཀྱིས་འདོད་ པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ལ་གང་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ།།དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ནང་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་ པར་གཡེང་བའོ།།རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ནང་དུ་མཉམ་པར་གཞོག་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ན་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་སྟེ། ཐོས་པ་ལ་ སོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་ན།དམིགས་པ་དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་འགྲོ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ནང་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པ་དང་། རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པ་དང་། རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་ལྟུང་བའི་ཕྱིར་ཉེས་པའོ། །མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་གང་ཞེ་ན། ཕ་རོལ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བདག་ལ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའོ། །དེའི་མཚན་མ་ནི་དེའི་རྒྱུ སྟེ།དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པ་དགེ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་གང་ཞེ་ན། ངར་འཛིན་པ་དང་། ང་ཡིར་འཛིན་པ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས། དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚོར་བ་ འབྱུང་ཞིང་།བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ང་ཡིར་ཞེས་བྱ་བར་འཛིན་ཏེ། འདྲེན་མར་འབྱུང་ཞིང་མཚན་མར་བྱེད་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་གང་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་ནམ། ཐེག་པ་གཞན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ། གནས་པར་བྱེད་པ་ན་རྣམ་པར་འཕྲོ་བར་ བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་མི་ཤེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེགས་པར་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་འཇུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལྟུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། དེ་ལྟར་བྱ་བ་དང་། མི་བྱ་བ་མི་ཤེས་པས་ཉེས་པ་འབྱུང་ངོ་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

什么是懈怠？就是对善法心不生欢喜，是精进的违品。对善法心不生欢喜是指心与信心等相应时不生欢喜，依靠睡眠、懒惰、疲倦等状态，属于愚痴分类，是精进的违品。其作用是障碍修习善法。
什么是放逸？就是由贪欲、嗔恚、愚痴和懈怠这些烦恼而不护心，不修善法。此处放逸有四种法：贪欲、嗔恚、愚痴和懈怠。被这些压制时不能使心从烦恼中解脱。住于这些时不修无贪等善根。其作用是令不善增长，善法衰减。
什么是失念？就是有烦恼的念，不明善法。有烦恼的念是指与烦恼相应。不明善法是指忘失正确教诫的意思。其作用是成为散乱的所依。
什么是散乱？就是由贪欲、嗔恚、愚痴的势力而令心散逸于五欲功德。这又分为自性散乱、外散乱、内散乱、相散乱、过患散乱和作意散乱。
自性散乱是指五识聚，因为它们自性上不能内摄。外散乱是指当修善法时心散逸于五欲功德，即当修闻法等善法时，应知心从所缘转向外在五欲功德。内散乱是指修善法时昏沉、掉举和耽著，即入定时昏沉、掉举和耽著，因为会堕入禅定而有过失。
什么是相散乱？就是为取信于他人而修善法，想着'他人会相信我有功德'。其相即是其因，应知从善法退失。什么是过患散乱？就是依靠我执、我所执、我慢分的过患，当修善法时生起感受，对所生起的执著为'我'和'我所'，间杂生起而作为相。
什么是作意散乱？就是当入住其他禅定或其他乘时令心散逸。其作用是障碍离贪。
什么是不正知？就是与烦恼相应的慧，由此对身语意的行为不正知而趣入。对身语意的行为不知是指应知不善观察而趣入行走等动作。其作用是成为过失的所依。由于不知应作与不应作而生过失。
已说完近烦恼。

། བཞི་གཞན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨོས་པ་ལ། འགྱོད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨད་པར་བྱས་པ་སྟེ། ངན་པ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ངན་པ་གང་བྱས་པའི་དེ་འདིར་སྦྱར་ཏེ། ཡིད་ལ་གཅགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི ཡིད་ལ་གཅགས་པ་ལ་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་གདགས་པ་སྟེ། འདི་ལ་འགྱོད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ། །དེ་གཉི་ག་ ཡང་གཉི་གའི་རྟེན་ཏེ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་སོ་སོའི་། གང་དགེ་བ་མ་བྱས་པས་འགྱོད་པ་དེ་ནི་དགེ་བའི་རྟེན་ནོ། །གང་མི་དགེ་བ་བྱས་པས་འགྱོད་པ་དེ་ཡང་དགེ་བའི་རྟེན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བ་གཉི་གའི་རྟེན་དེ་བཟློག་པའོ། །གང་མི་དགེ་བ་མ་བྱས་པས་འགྱོད་པ་དེ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྟེན་ཏོ། ། དགེ་བ་བྱས་པས་འགྱོད་པ་དེ་ཡང་མི་དགེ་བའི་རྟེན་ཏོ། སེམས་གནས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཉིད་གང་ཞེ་ན། འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་སེམས་སྡུད་པའོ། །གཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སེམས་རང་དབང མེད་པ་སྐྱེད་དོ།།རང་དབང་མེད་པ་དེ་ནི་སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། དུས་དང་དུས་མ་ཡིན་པར་ཡང་རུང་སྟེ། སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པའོ། །བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་ཏུ་ ཆོལ་བའི་རྟེན་གྱི་བརྗོད་པ་སྟེ།སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་སེམས་རྩིང་བའོ། །ཀུན་ཏུ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བར་བྱེད་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་པའམ། ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་སེམས་རྩིང་ བ་སྟེ།རགས་པ་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཛིན་པའོ། །སྤྱོད་པ་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གང་སེམས་ཞིབ་པའོ། །གཞན་ནི་སྔར་སྨོས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །སེམས་ཞིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཚེས་ སམ་མ་ཚོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའོ།།གཉི་ག་ཡང་རེག་པ་དང་། རེག་པ་མ་ཡིན་པར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡང་ན་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ལས་ནི་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤོང་བའི་ལས་ཅན་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ ཀྱི་རང་གི་གཉེན་པོའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།།སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྨྲས་པ། སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་ནི་འདྲི་བ་སྟེ། འདིའི་ལན་བཏབ་པ་ ནི།གང་ཟག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གདགས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་། སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གདགས་ཀྱི། རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ནི་མ་ བཤད་ན་འདི་ཇི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་གདགས།སྨྲས་པ། མ་འོངས་པ་ལ་ལྟོས་པ་སྟེ། དེ་ལ་རིག་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཅིའི་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་ལའམ་ བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ་ཞེ་ན།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཁུ་ཚུར་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ཁུ་ཚུར་ནི་སོར་མོ་ལས་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་། །གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་ མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་སོར་མོ་རྣམས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ་། ཅི་སྟེ་གཞན་མ་ཡིན་ན་ནི་སོར་མོ་བརྐྱང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་བཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཁུ་ཚུར་ཞེས་བརྗོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་མི་གདགས་པར་འཐད་དོ།

对于所说的'四者也转变为其他'，何为追悔？所谓'执著于意'是指被呵责，即是说做了不好的事情的意思。这里所做的不好的事情，并非指执著于意。此处称执著于意为追悔，是因为缘于此故。譬如缘于空性的清净心称为解脱一样。或者是在果上安立因，此中追悔的果即是执著于意。
这两者都是二者的所依，即善与不善各自的。由于未行善而追悔者是善的所依。由于作不善而追悔者也是善的所依。同样，不善二者的所依则相反。由于未作不善而追悔者是不善的所依。由于行善而追悔者也是不善的所依。其作用是障碍心的安住。
何为睡眠？是不由自主地收摄心。依于睡眠的因缘，属于愚痴分的心所法使心不由自主。那个不由自主即是明显收摄心，无论是善、不善、无记，或应时、不应时，都是明显收摄心。其作用是成为失事的所依。
何为寻？是遍求所依的言说，即是思或慧的差别中粗重的心。所谓遍求是能感受。所谓意的言说是意识。它依于思或慧而成为粗重的心，即是粗大地执取瓶、毯、车等。
何为伺？是各别观察的意的言说，同样是细微的心。其他则如前所说相配。所谓细微的心是对那同一瓶等执取为熟或未熟等。二者都具有作为触及不触安住的所依的作用。
或者，诸善法的作用是具有断除自身违品的作用，以及一切烦恼和随烦恼的自对治的障碍作用。心所已经解说完毕。
当说明心不相应法，故说：何为心不相应的诸行？这是提问，对此回答：是假立于补特伽罗色、心、心所的状态。即是色的状态、心的状态、心所的状态的假立，而非实有。
若心未说明，此如何假立于心的状态？答：是观待未来，因为了知彼故无过。那些是否即色、心、心所的任何法即是不相应法？还是其他的？或是不可说的？
并非如此。云何？因此说：'非即彼亦非他'，如拳。譬如拳既非异于手指，也非不异，也非不可说。若异于诸手指，则应可别处执取；若不异，则于伸展的手指上也应可执取。于不可说上也不应安立，因为说为拳故。因此，不安立于即彼、异他及不可说是合理的。

།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཐོབ་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་བོ་དང་། རིས་མཐུན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་འཇུག་པ་དང་། སོ་སོར ངེས་པ་དང་།འབྱོར་འབྲེལ་པ་དང་། མགྱོགས་པ་དང་། གོ་རིམས་དང་། དུས་དང་། ཡུལ་དང་། གྲངས་དང་། གྲངས་མེད་པ་དང་། ཚོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དེ་དག་ནི་སེམས་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་པ་ཅན་ཡིན་པས་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་དུ་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་ལ་མི་འཇུག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། རྙེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །གང་སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པ་དེ་ལ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ། །ཐོབ་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་ཕྱི་ མ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་འབྲལ་བ་ནི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཡང་ས་བོན་དང་། དབང་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའོ། །དབང་དང་སྔོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ལྡན་པའོ། །འདུ་ཤེས་ མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན།དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གོང་མའི་མ་ཡིན་བ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་ ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་འདུ་ཤེས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་མངོན་ནོ། །ཡང་ན་བདག་ཉིད་འདུ་ཤེས་མེད་པ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་གནས་ཉི་ཤུ་ལ་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་འོག་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དེ།མནར་མེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་ངུ་འབོད་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། ཡང་སོས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་གྲང་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བརྒྱད་དེ། ཆུ་བུར་ཅན་དང་། ཆུ་བུར་རྡོལ་བ་དང་། སོ་ཐམས་ཐམས་པ་དང་། ཀྱི་ཧུད་ཟེར་བ་དང་། ཨ་ཆུ་ཟེར་བ་དང་། ཨུཏྤལ་ལྟར་གས་པ་དང་། པདྨ་ལྟར་གས་པ་ དང་།པདྨ་ལྟར་གས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་གྲང་བ་དྲག་པོས་ཉེན་ནས་ལུས་དང་སྒྲའི་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ལ་མིང་འདི་དག་བཏགས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་འོག་ཏུ་གྲུབ་བོ། །ཉི་ཚེའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ནི་ རང་རང་གི་ལས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དག་སྟེ།མང་པོའམ་གཉིས་སམ་གཅིག་གི་ལས་ཀྱིས་གྲུབ་བ་ཡིན་པས་གནས་མ་ངེས་ཏེ། ཆུ་དང་རི་དང་མྱ་ངན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའོ། །དུད་འགྲོ་ནི། ཐང་དང་ཆུ་དང་། ནམ་མཁའི་སྤྱོད་ཡུལ་བ་དེ་དག་གི་གནས་ནི་རྒྱ་མཚོ་སྟེ་དེ་ནས་སོ་སོར་གྱེས་སོ། ། ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་གཤིན་རྗེ་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་འདིའི་འོག་ནས་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱས་ཆོད་པའི་འོག་ན་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་རྩ་བའི་གནས་ཏེ། དེ་ནས་སོ་སོར་གྱེས་སོ། །གླིང་བཞི་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན དང་།ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་དྲུག་ལ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་རྣམས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་བྲལ་རྣམས་དང་། དགའ་ལྡན་རྣམས་དང་། འཕྲུལ་དགའ་རྣམས་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་གཉིས་སྤྲོད་པ་དང་། འཁྱུད་པ་དང་། ལག་ཆང་དང་། འཛུམ་པ་དང་། ལྟ་བ་ལས་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་འདོད་ཁམས་སོ།

那些是什么呢？即获得、无想定、灭尽定、无想、命根、同分、生、老、住、无常性、名身、句身、文身、异生性以及与此类相应的诸法。
所说'与此类相应的诸法'是指：趣入、决定、相应、迅速、次第、时间、处所、数量、无数量、和合，为摄集这些而说。
这些法因为是与心不相应的有为法，所以称为心不相应行法。既非色法的自性，也不像心所法那样与心俱时缘境而转，这是其含义。
其中获得是什么？即得与成就。对于先前未得而今得到的称为得，这是分别说明。对于已得诸法后刹那等相续不离即称为成就，这是差别说明。此又可分为种子、自在、现行，应当如理配合，这并非按次第配合。种子即是得，自在与现行即是成就。
无想定是什么？即已离广果天贪而未得上地，以无想为先导作意，灭除诸心心所法的非显色法。无想定即是无想者之定，显然是指无想天众的定。或者说是自身无想，因为完全不生起的缘故。定即是因，这是其含义。
所说'离广果天贪'是指：在欲界二十处中，阎浮提下有八大地狱：无间、极热、炙热、大号叫、号叫、众合、黑绳、等活，应当知道是按次第由上至下而住。
另有八寒地狱：疱、疱裂、喊叫、呼号、嘘声、裂如青莲、裂如红莲、裂如大红莲。这些众生因极寒所逼，依其身体和声音的变化状态而得此等名称。这些也是由一切众生的业力在阎浮提下形成。
孤独地狱是由各自业力所成，或由多数、或二或一有情的业力所成，故处所不定，在水中、山中、荒凉处等。
傍生住于陆地、水中、空中，其根本住处是大海，从那里分散各处。
饿鬼之王是阎魔，其王宫在此阎浮提下五百由旬处，是他们的根本住处，从那里分散各处。
四大部洲是：南赡部洲、西牛货洲、北俱卢洲、东胜身洲。
生于欲界的六天是：四大王众天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天。他们享受欲乐的方式是：二根交合、相拥、手触、微笑、对视而成，这就是欲界。

།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་ཆེན་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའོ། །འོད ཆུང་དང་།ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའོ། །དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའོ། །སྤྲིན་མེད་དང་བསོད་ནམས་སྐྱེས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་དང་། གནས་དེ་རྣམས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སོ། །གནས་ གཙང་མ་ལྔ་པོ་མི་ཆེ་བ་དང་།མི་གདུང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་དང་། འོག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། རྣམ་ཤེས་ མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་འདི་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། འདི་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་དུ་བལྟའོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷའི་རིས་ཀྱི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ།གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དད་མ་བྲལ་བའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་གིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་གཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་བའོ་ཞེས་སྨོས་པའོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་འགོག་པའོ།།དེ་དག་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །བསྟན་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། སྲིད་པའི་ རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པའི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་།བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་ལ་འདི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། གནས་པའི་འདུ་ ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ།།བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་འགོག་པའོ། །སྔ་མ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཆོས་འདི་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དེ་དག་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་རྒྱས་པའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁྲོད་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་འགོག་པའོ།།བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དག་འགོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་འདི་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུའོ།།འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཁྲོད་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་འཁོད་དེ། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་མཚུངས་སོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་གང་འདུ་ བྱེད་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་ངེས་པའོ།།སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུན་གཞན་གྱི་མཐུ་ལ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་དབང་གིས་ཇི་སྲིད་ལས་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ་རིས་འདྲ་བའི་རྒྱུན་འཆད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཆི་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། རིས་མཐུན་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་འདྲ་བའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དེ་དང་དེ་དག་ན་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་གི་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་དབྱིབས་དང་གཡོ་བ་དང་ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་དུ་མངོན་པར་དགའ་བའི་འབྲེལ་པའི་རྒྱུའོ། ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་འདྲ་བ་ནི་འདྲ་བ་སྟེ། ལུས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདྲ་བ་ནི་འདྲ་བའོ།

色界天中的梵众天、梵辅天、大梵天是初禅天。
少光天、无量光天、光明天是二禅天。
少净天、无量净天、遍净天是三禅天。
无云天、福生天、广果天，这些是凡夫所居之处。
五净居天即无烦天、无热天、善现天、善见天、色究竟天是第四禅天，这些是色界天。
趣向空无边处、趣向识无边处、趣向无所有处、趣向非想非非想处，这是无色界，这些应当视为三界。
其中已离遍净天贪欲，但未离上界贪欲。
以何作意入此等至？答曰：以厌离想为先导的作意。
此等至是灭除心与心所法中的不相应行法。
六种转识及其相应法，即眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识。
所说的是阿赖耶识和染污意。
灭尽定是什么？即已离无所有处贪欲，超越有顶，以寂止想为先导的作意，灭除心与心所法中的不相应行法，以及部分相应行法。
此中差别是：以寂止想为先导的作意而入定。
所谓灭除部分相应行法，是指灭除染污意及其相应法。
前者是世间人的等至。
灭尽定是此法中的不还果和阿罗汉所入定。
等等是其广说差别。
无想是什么？是无想定的果报，即生于无想天中诸天之处，灭除心与心所法中的不相应行法。
所谓不相应行法，是指灭除六种转识。
此无想是无想定的果报。
广果天的一部分是无想天所在处，与殊胜禅那相等。
命根是什么？是由前世业力所引，决定诸行住世时限于同类中。
由宿业习气所引的异熟相续力称为命根。
由其力故，只要业力未尽，相似种类相续不断，不会死亡。
什么是同类？是指有情身体相似。
于诸有情类中，彼此有情的身体、根门、形状、举止、饮食等相似，以及互相欢喜亲近的关系因。
其中趣类相似是相似，以身体相同性而相似即是相似。

།སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། རིས་མཐུན་པར་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རིས་འདྲ་བ་ནི་མཐུན་པའོ། །དེར་འདུ་བྱེད་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་བྱུང་བ་ལས་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས པའི་དབང་པོ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་གདགས་སོ།།རྒ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་གཞན་དུ་གྱུར་པའོ། །འདུ་བྱེད་བྱུང་བ་དེ་དག་གི་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམས་ལ་རྒ་བ་གདགས་སོ། །གནས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་རྒྱུན་རྒྱུད་ཆགས་པའོ། །འདུ་བྱེད་ འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་མ་ཤིའི་བར་དུ་ངེས་པར་གནས་པ་ལ་གནས་པ་གདགས་སོ།།མི་རྟག་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་འཆད་པའོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ངེས་པར་འབྱུང་ བར་གང་ཤིན་ཏུ་རྒྱུད་ཆད་པ་དེ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་འཆི་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྒ་བ་དང་གནས་པའི་དུས་ན་སྐད་ཅིག་མ་འཆི་བ་དང་། ཕུང་པོ་ཞིག་སྟེ་རྒྱུན་འཆད་པའི་འཆི་བའོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སོ། །མིང་གི་ཚོགས་ གང་ཞེ་ན།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་མིག་གི་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ཀྱེ་མ་འདུ་བྱེད་མི་རྟག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་བརྗོད་ པར་འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ།གང་གིས་ཕྱེད་པ་དང་ཡོན་ཏན་དང་། དུས་ཀྱི་འབྲེལ་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་བུམ་པ་བྱས་ཞེས་བྱ་བའི་[(]དག་[,]ངག་[)]འདིས་ནི་བྱེད་པའི་འབྲེལ་པའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷ་སྦྱིན་ནག་པོ་ དཀར་པོ་སྡོ་བ་སངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འབྲེལ་པའི་ཁྱད་པར་རོ།།ལྷ་སྦྱིན་འཚེད་དོ་འཚེད་བར་འགྱུར་རོ། །བཙོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་དུས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་རང་གི་མཚན་ཉིད་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱེད་པ་དང་ཡོན་ཏན་དང་དུས་ཀྱི་ འབྲེལ་བའི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱའོ།།ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན། ཡི་གེ་རྣམས་ཏེ་དེ་གཉི་ག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཉི་ག་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་རོ། །གསལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བརྗོད་པ་ ཡང་དེ་དག་ཡིན་ཏེ།མིང་དང་ཚིག་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིང་ནི་མིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིག་ནི་མིག་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པའོ། ། ཡི་གེ་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཨ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ་ཞེས བྱ་བ་ནི་གང་དག་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཐག་རིང་དུ་ལོག་པ་དེ་དག་འཕགས་པ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་གི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ། །འཕགས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཡིན་ན་། དེ་དག་གང་གིས་མ་ཐོབ། སྨྲས་པ། བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་ཕྱེ་བས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཐོབ་ཅེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །མ་ཐོབ་པ་ནི་འདིར་ཐོབ་པ་མེད་པར་བལྟའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ བ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། ། དེ་དག་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གོ།

什么是生？是指从同类中诸行未生而生起的。同类是指相似。在此，从未生起的色等诸行中，于根等生起，称之为生。
什么是老？是指彼等相续转变为他者。对于已生起的诸行，在凝酪等阶段称之为老。
什么是住？是指彼等相续不断。对于已生起的诸行，从一刹那到一刹那相续，直至未死之间确定安住，称之为住。
什么是无常性？是指彼等相续断灭。诸行从一刹那到一刹那相续，确定生起而极其断绝，称之为无常性。
因此，死有两种：老住之时的刹那死，以及蕴体坏灭相续断绝之死。这四者是有为之相。
什么是名聚？是法之体性的假立词。如'眼'等词。
什么是句聚？是法之差别的假立词。如'呜呼诸行无常'等词。凡是所欲表达之义圆满，能了知差别、功德及时间关系者，是为句义。如'瓶已作'等语，此能了知作用关系之差别。'天授黑白瘦瘦'等语是功德关系之差别。'天授煮、将煮、已煮'等语，此能了知时间关系之差别。如是称为显说自相，即说明作用、功德、时间关系差别之语。
什么是字聚？是诸字，因能显明彼二者故。此中，二者指法之体性与差别。显明即是显示之义。
表述也是彼等，因依名句而表述义故。名如'眼'等，句如'眼无常'等。依彼二者而表述义之自性与差别，故为表述。
字也不转为他种，因为'阿'等字不能以他种方式表述，如是等应当了知。
什么是凡夫性？是未得圣法。即远离罪恶不善法者为圣者，未得彼等之法。圣者是佛、独觉及圣声闻，未得彼等何者？答：由未分别，故说是未得一切。未得在此应视为无得。
行蕴已说讫。
行蕴之后当说识蕴，故说：什么是识？即识蕴之义。了别所缘，所缘有六种：色、声、香、味、触、法。通达彼等即是了别，即是识。彼等即是六转识。

།དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། མིག་ནི་རྟེན། གཟུགས་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣ་བ་ནི་རྟེན། སྒྲ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། ། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྣ་ནི་རྟེན། དྲི་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལྕེ་ནི་རྟེན། རོ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ནི་རྟེན། རེག་བྱ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ནི་རྟེན། ཆོས་ནི་དམིགས་པ་སྟེ། སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །རྣམ་གྲངས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བརྗོད་དོ། །སེམས་དང་ཡིད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་ནོ། །སྣ་ཚོགས་པ་དང་ཡིད རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་དེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེའི་ཕྱིར་དེའི་དབང་པོ་ལས་བྱུང་ནས་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་རྟེན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ལ་གནས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། དྲུག་པོ་འགག་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡིད་དོ།།ཞེས་བཤད་པ་སྟེ། གང་དང་གང་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ འགགས་པ་ན་གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་བྱུང་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་རྟེན་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སེམས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དངོས་སུ་ན། སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བར་བལྟའོ། །དངོས་སུན་སེམས་ ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་མ་ཡིན་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ནི་རྐྱེན་ བཞིས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་བག་ཆགས་རྣམས་སོ། །བདག་པོའི་[(]ཀྱེན་[,]རྐྱེན་[)]ནི་དབང་པོ་དྲུག་པོ་རྣམས་སོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་ཡོད་དོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་འབྱུང་བའི་གོ་ རིམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྟེན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་།།བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་རྣམས་ལ་རྟོག་གོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ ངོ་།།དེ་ལ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ལས་འབྱུང་ངོ་། །འདུ་བྱེད་ནི་འདིར་སེམས་པར་བལྟའོ། །སྐྱེས་པའི་ལས་དེ་འགགས་པ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ས་པ་ལ་བག་ཆགས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ཆགས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་གོང་ནས་གོང་དུ་སོགས་པས་སེམས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ་། །རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་སོ། །འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་ བག་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདི་ལྟར་གཅིག་གི་རྒྱུ་ལས་གཅིག་འབྱུང་བར་བལྟའོ།

什么是眼识？眼是所依，色是所缘，是各别了别。什么是耳识？耳是所依，声是所缘，是各别了别。什么是鼻识？鼻是所依，香是所缘，是各别了别。什么是舌识？舌是所依，味是所缘，是各别了别。什么是身识？身是所依，触是所缘，是各别了别。什么是意识？意是所依，法是所缘，是各别了别。为显示异名故而说此：'心与意亦即是彼'。此是异名之义。因为是种种及意所依故。其中'因为是种种'是指心，种种是指眼识等对色等诸多差别，有多少色等，即有多少差别，此是'色等行相'之意。因此从其根生起而了别境，称为识，而非根。'意所依'是指六转识所依，如说：'六识灭无间，彼识即是意'。凡是刚灭者即称为意。譬如彼子即是他人之父，彼果即是他人之种子，如是六转识之果，当其灭时，若成为其他识生起之所依时，即称为所依。如是宣说六转识为心。实际上，应视为'心即是阿赖耶识'。实际上心即是阿赖耶识而非六转识，何以明显？为此说'此是一切行之种子积集'。一切行即是染污诸法。彼等由四缘而生：其中因缘是阿赖耶识中所住习气，增上缘是六根，等无间缘是有，所缘缘是色等。彼等生起次第是：依于眼等及色等而生眼识等。生已即刻意识分别诸境。由分别而生贪等烦恼。由此生起福、非福、不动相之行业。此处应视行为思。所生业灭时于阿赖耶识中熏习。如是染污诸法亦于阿赖耶识中熏习。一切习气种子渐次积集即是心。如阿赖耶识是一切染污行之因，如是彼等亦是阿赖耶识之因。彼阿赖耶识有二相：谓因与果。因即是习气，果即是异熟，即由往昔业习气所生之意。如是应视一从一因而生。

།དཔེར་ན་མར་མེ་འབར་བ་དང་། རས་ཚིག་པར་བྱེད་པ་འབྱུང་བ་ཕན་ཚུན་དུས་མཉམ་པ་དང་། མདུང་ཁྱིམ་དུས་གཅིག་པ་གཅིག་གིས་གཅིག་བརྟེན་ཏེ་མི་འགྱེལ་བ་ལྟར་ འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དམིགས་པ་ནི་གང་། རྣམ་པ་ནི་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །དེ་ཡང་ཅི་ དགེ་བའམ།མི་དགེ་བ་ཞིག་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་གཅིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྐད་ཅིག་པའམ། སྐད་ཅིག་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྐད་ ཅིག་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རང་བཞིན་གཅིག་པ་དེ་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པ་ལས་ཏེ། ལུང་གི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པ། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱིངས། །ཆོས་རྣམས་ ཀུན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ།།དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། །མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱའོ། །རིགས་པ་ནི། འདི་ལྟར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ལངས་ནས་ ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དྲུག་འགག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ལས་ལངས་ནས་ཡང་ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་དང་སྦྱར་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་བག་ཆགས་སོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམིགས་པ་ནི་ཡུལ་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་མི་ལེན་ན་ འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྒྱུ་གང་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བྱུང་བ་ན། གང་ལས་ བྱུང་བ་དེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།ཆད་ནས་ཡང་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུན་ཆད་པ་རྣམས་གང་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །འཁོར་བར་འཇུག་ པ་དང་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།འཁོར་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་གི་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ནི་འོང་བ་དང་འགྲོ་བའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ ཉིད་ནི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཉིད་དང་།ལུས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་དང་རྒྱུ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་དེ་ལ་གནས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་དེ་དེ་དག་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གནས་པའོ། ། ལུས་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལུས་ལ་གནས་པ་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལེན་པའི་རྣམ པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ།དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

比如燃烧的灯火和被烧的布，相互之间同时生起，又如同时的几根木杆相互支撑而不倒塌一样，其生起的因即是阿赖耶识，应当如是了知。
为何称为阿赖耶识？其所缘是什么？其行相是什么？答曰：其所缘和行相是相续不断的。
那么，是善还是不善呢？答曰：都不是，是同类相续，也就是无记性质。
是刹那的还是非刹那的呢？答曰：是相续而行，也就是刹那性。
如何知道有这样的同一自性呢？从教证和理证可知。教证即是世尊在《阿毗达磨经》中偈颂所说：'无始时来界，一切法住处，由此有诸趣，及涅槃证得。'
理证是：如从灭尽定、无想定和无想天出定后，能生起了别境的转识，这是依所缘缘而起。这里'如是'的意思是'由于'的意思。入灭尽定时，六转识皆灭。
同样，入无想定和从无想天出定后，又能生起了别境的转识，这是由于什么呢？其因即是储存在阿赖耶识中的习气。所缘缘是指六境：色、声、香、味、触、法。
若不承认阿赖耶识，六转识从何因而生？因此应当承认阿赖耶识。所谓'以其他方式转起'是指当眼识等缘取青等相时，其所从生起者即是阿赖耶识。
所谓'断而复生'是指在睡眠、昏迷等时转识间断，之后复生起者即是阿赖耶识。
'轮回流转还灭故'中，轮回即是五取蕴，其流转还灭即是来去之事。如是体性的身体之特殊因即是阿赖耶识。
阿赖耶识即是一切种子之所依及身体之所依因，如是一切染污法的种子皆依止于此，故称阿赖耶识。或者说它作为这些法的因而存在。
由于住于身体之故，即是此识住于身体，因此称为阿赖耶识。执持识也即是它，因为执持身体之故。如《解深密经》中所说：'执持识甚深细，一切种子如暴流，我怕凡愚分别执，故不为说阿赖耶。'

།དེའི་ ཕྱིར་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལེན་པ་དང་། ལུས་ཐམས་ཅད་ལེན་པའི་གནས་ཡིན་པ་དང་། ལུས་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་དེས་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དག་ཟིན་ན་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་མི་འཆི་བར་གནས་སོ། །ཉིང་མཚམས་ སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ན།ཡང་དེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ལེན་པས་ལུས་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། ལུས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨོས་སོ། །དངོས་སུ་ན་ཡིད་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ནི་རྟག་ཏུ་རློམ་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་དེ། རྟག་ཏུ་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་དང་། བདག་ཏུ་འཆག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བཤད་དེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རིགས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ ཡིན་ཡང་།དགྲ་བཅོམ་པ་དང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་མ་གཏོགས་སོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དུས་དང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་བག་ཆགས་སྐྱེད་ནས་འགག་གོ། །ལངས་ནས་ཡང་ས་བོན་དེ་ ལས་འབྱུང་ངོ་།།དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ན་ཡོངས་སུ་འགག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྨྲས་པ། སྤུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །སྤུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདིར་སྨྲས་པ་དུས་དང་། རྒྱུད་དང་། རྣམ་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མདོར་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྤུངས་པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དུས་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདས་པའི་གཟུགས་ནི་འདས་པའི་དུས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྤྱད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བའི་གཟུགས་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ཏེ། རྒྱུ་ནི་སྤྱད་ཟིན་ལ་འབྲས་བུ་ནི་སྤྱད་མ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་འོངས པའི་གཟུགས་ནི།མ་འོངས་པའི་དུས་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྤྱད་མ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་རྒྱུད་དེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འགྲོ་བ་ལྔ་སྟེ།སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། མི་དང་། ལྷའི་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་འགྲོ་བ་ནི། ལྷ་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་འགྲོ་བར་འདུས་པའི་ཕྱིར་གུད་དུམ་སྨོས་སོ། །འགྲོ་བ་འདི་དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་ དག་ནི་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པས་ཐ་དད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཡུལ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ལ་སོགས་པས་ཐ་དད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ཕུང་པོའི་དོན་དེ་སྐད་བརྗོད་ཅེ་ན།འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་གང་དུ་མ་ཟླུམ་པ་དེ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲུའི་ཕུང་པོ་བཞིན་ནོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས། ཆོས་ ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ།

因此称为取识，是因为它取一切有色根，是一切身体取的处所，以及取身体的缘故。如是，当它执持有色根时，乃至活着的期间都不会死亡而住。
当结生相续时，又是它现前成就，以取而执持身体，因此说'正是由于取身的缘故'。
实际上，'意缘于阿赖耶识'的意思就是'缘阿赖耶识为我'的意思。
它恒时是我慢的自性，恒时与我痴、我见、我慢、我爱等相应，因此说它是遍行，于善、不善、无记中都会生起。
'识即是一类'的意思就是'烦恼性'的意思。'相续而转'的意思就是'刹那'的意思。
它虽是遍行，但除了阿罗汉、圣道和灭尽定的时候。在圣道和灭尽定时，生起习气后即灭。出定后又从那种子生起。在阿罗汉位时完全灭尽。
如是，六转识、阿赖耶识和染污意，这八识说为识蕴。
识蕴已说完毕。
为什么称为蕴呢？答：因为是积聚。
如何知道是积聚呢？此处说：由于时间、相续、种类、趣处和境界差别的色等略集的缘故。应当了知积聚的意思。
'时间差别的色等'应当如是各别配合。'等'字所摄应知包括受、想、行、识。
其中，过去色是过去时，因为因果已经受用。现在色是现在时，因为因已受用而果未受用。未来色是未来时，因为因果都未受用。
'相续'是指各别相续，应知摄色等。'种类'应知是青黄等种类。
'趣处'是指五趣：地狱、饿鬼、畜生、人、天趣。阿修罗趣包含在天趣和饿鬼趣中，所以不另外说。
这些趣处中所有的色等，应知由趣处差别而有差别。
'境界差别的色等'应知由西牛贺洲等而有差别。
如是，由于色等多种略集的缘故，称为色等蕴。
为什么蕴的意义如此说呢？因为世间所见，譬如许多圆形聚集称为蕴，如谷物堆。
诸蕴是说假有。
十二处是从眼处乃至法处。

།མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གང་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཉིད་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡུལ་ལྔ་ བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེར་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གང་ཡིན་པ་དང་། འཇམ་པ་ལ་སོགས་པ་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ལྟར་རེག་བྱ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གང་ཚོར་ བ་དང་།འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྫས་བརྒྱད་པོ་སྟེ། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུས་མ་བྱས་མ་བཤད་པས་འདིར་སྨྲས པ།འདུས་མ་བྱས་གང་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་མ་བྱུང་བ་དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཟློག་པ་ནི་འདུས་བྱས་སོ། །དེ་ ལ་ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན།གཟུགས་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པའོ། །འདིའི་ནང་དུ་དངོས་པོ་ཤིན་ཏུ་སྣང་བས་ནམ་མཁའ་སྟེ། དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པ་ཙམ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འགོག་པ་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཉོན་མོངས་པའི་ གཉེན་པོ་མེད་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མེད་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གང་དེས་འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ། བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུལ་གཅིག་ལ་བློ་གཏད་པ་ན་ དེའི་ཚེ་དེ་ལས་གཞན་པ་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འགགས་ན་རྟེན་དེ་དང་དམིགས་པ་ལ་རག་ལས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་རྣམས་རྒྱུ་དང་དམིགས་པ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཚོགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་བཞི་པ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་སྐྱེ་ བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་སྟེ།དེ་ནི་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཕུང་པོ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བར་བལྟ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་ནི་དེ་ལྟར་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་དག་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པར་མི་ནུས་སོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན། གང་འགོག་པ་དེ་ནི་བྲལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་བའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབད་པས་གྲུབ་པའི་ ཤེས་རབ་སྟེ།དེས་བདེན་པ་བཞི་ལ་སོ་སོར་རྟོག་གོ། །ཡང་ན་སོ་སོར་རང་གི་བདེན་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ནི། སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེས་ཐོབ་པའི་འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །ཡང་ན་སོ་སོར་ རྟོགས་པ་ཉིད་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །དེས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་སྟེ། ཐོབ་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་པར་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་གླང་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་གླང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ཏེ་། ལྡན་པའི་སྒྲ་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།

'眼等如前所说'是指这样说：在色蕴中所说的眼等五根，应当观察为眼等处。在其中所说的色等五境，应当观察为从色处乃至触处的五处。
其中触处是指四大种以及柔软等触的一分所说，如是十一种触应当了知为触处。
意处即是识蕴，应当了知前面所说的识蕴即是意处。
法处是受、想、行、无表色和无为法。这是说：法处有八事，即受蕴、想蕴、行蕴、无表色、虚空、择灭、非择灭和真如。
如是已说三蕴和无表色。由于未说无为法，此处说：何为无为法？即虚空、非择灭、择灭和真如。应当了知凡是不从因缘所生者即是无为法。与此相反即是有为法。
其中何为虚空？即开显色的空间。由于事物极为显现于其中故称虚空，应当观察它仅是开显色的空间而已。
何为非择灭？即非离系之灭，是说在无烦恼对治的情况下诸蕴永不生起。无择即是非择，由此所得之灭即是非择灭，意思是说未经思择。
譬如当心专注于一境时，其他色等境界灭时，依止于彼缘所生的未来眼等识，虽具足因缘、所缘缘和增上缘，但由于缺少第四等无间缘而不生。此不生即是非择灭，这不是离系。为什么？因为没有烦恼的对治。应当观察这些蕴永不生起。为什么？因为是五识身的境界如此，它们不能缘过去境。
何为择灭？即是离系之灭，是说由烦恼对治使诸蕴永不生起。择即是由精进所成就的智慧，以此观察四谛。或者说各别自证真理即是择，意思是现证。由此所得之灭即是择灭。
或者说择即是观察，是智慧的差别。是由此所得，'所得'一词是省略不显的。如同说有牛的车为牛车一样，'有'字是省略不显的。

།དེ་ནི་ཟག་ པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཐོབ་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཏན་དུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ངེས་པར་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ་། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ ཉིད་གང་ཞེ་ན།གང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། །ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཆོས་བདག་མེད་པ་ཇི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར། འདི་ལྟར་སྣམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་སྤྱད་ན་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མི་གནས་སོ། །ཇི་ལྟར་སྣམ་བུ་སྣམ་བུའི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་སྐུད་པ་ཡང་རྒྱུ་སྐུད་པའི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆ་ཤས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱང ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉག་མའི་ཆའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉག་མའི་ཆ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བལྟའོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེ་བ་མཆེད་པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་ དོ།།མཆེད་པ་ནི་རྒྱས་པ་སྟེ། རྒྱས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྨྲས་པ། མིག་གི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ལ་ སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གང་དག་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་།གང་ཡང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཉིད་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་ པའི་ཁམས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་བསྡུའོ། །ཡུལ་རྣམས་ལ་ཡང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བསྡུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་དུ་མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཁམས་རྣམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གི་རྟེན་ཡིན་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དྲུག་པ་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་སྨོས་པ འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གུད་ན་ཡོད་དམ་སྨྲས་པ།གཞན་གང་ཡང་མེད་དེ། དེ་དག་ཉིད་འགག་མ་ཐག་པ་སྟེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་སྐྱེད་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་ བྱའོ།།གཞན་དུ་ན་ནི་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་ཁམས་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་རྟེན་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པ་གང་ལ་ བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་གནས་གང་ཡང་མེད་པས།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པའི་རྟེན་བསྟན་པ་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྐང་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདོད་དོ།

那就是远离有漏法，因此说它是不被烦恼对治所生。获得所谓解脱时，烦恼永远不生，因为确实灭除。称为择灭。
什么是真如？就是诸法的法性和法无我性。因为不是其他的缘故所以是真如。诸法是指色等。法性是指它们的本性。法无我如何成为本性？如是，对毛毯等诸法观察时不住于本性。如同毛毯不成立为毛毯的本性，同样线也不成立为线的本性。为什么呢？因为是部分的自性。诸部分也不成立为诸部分的本性。为什么呢？因为是纤维部分的自性。纤维部分等也应当如是了知，如此应观一切法无自性。
为什么称为处？因为是识生之门。这是说，因为十二处是与相应俱行的六识生起之门，所以称为处。就词源而言，因为使心和心所生起广大，所以是处。广大即是增长，意思是使增长。处已经解说完毕。
十八界是指，如说：'眼界'等广说。眼等界和色等处如是，这是说，凡是眼等五处，以及境色等那些被说为处的，就是应当视为眼等界和色等界。等字包含耳、鼻、舌、身。对境也包含声、香、味、触等处。
这六识界是依止眼等而了别色等所缘，这是说，眼、耳、鼻、舌、身、意等界是六识界的所依，外六界色、声、香、味、触、法是所缘，这是说明从两个六产生六识界。
说到意界，转识六之外是否另有所谓意界？答：没有其他的，就是它们灭无间，成为转识六界的因，生起其他识时称为意界。否则，由于一个摄入一个之故，将成为十七界或十二界。眼识等五识的所依是眼、耳、鼻、舌、身，第六识生起时没有任何处所依止，因此为了说明第六识的所依和圆满十八界而安立意界。

།དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་བཅུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ དང་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།།དེ་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞགས་པ་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་སྟེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་སྐྱེ་ མཆེད་རྣམས་སོ།།ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་དག་ཉིད་ཁམས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེ་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམ་ པར་དབྱེའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ན་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་ མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་།ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཕུང་པོ་གསུམ་པོ་གང་ཡིན་པ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ དང་།འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། དེ་ལྟར་རྫས་བརྒྱད་པོ་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ དག་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། བྱེད་པ་མེད་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའོ། །བྱེད་པ་མེད་པ་ནི་མིག་གི་ཁམས་གང་གི་ཚེ་མིག་གི་ཁམས་གཞན་སྐྱེད་པ་དེའི་ཚེ་དེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་མིག་གི་ཁམས་ བསྐྱེད་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་པའོ།།ཁམས་བཅུ་བདུན་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལས་གུད་ན་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། ཁམས་རྣམས་མེད་དོ་། དེའི་ ཕྱིར་ཕུང་པོ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ།སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་བཤད་པར་མི་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ལ་སྨྲས་པ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་བྱ་བ་ཉིད་དེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་གཅིག་པུར་འཛིན་པ་དང་། ཟ་བར་འཛིན་པ་དང་བྱེད་ པར་འཛིན་པའོ།།གཅིག་པུར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་རིལ་པོར་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ཟ་བར་འཛིན་པ་ནི་གང་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ལ་བདག་ཡིན་པར་འཛིན་པའོ། །བྱེད་པར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་བྱེད་པ་དང་ལྡན་པས་བྱེད་པ་དེ་བདག་ཅེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལྟར་ བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་བཤད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའོ། །གང་དག་གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ།།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དུ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་སོ་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་བར་དུའོ། །ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལ་ བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་སྟེ། ཡུལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཕ་བི་ནི་ཕ་བི་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།

如是，所谓色蕴即是处、十界及法处界之一分，此为蕴之建立中的色蕴。此同一色蕴，若就处之建立而言，即为十处：眼、耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、触处等。所谓法处及界之一分，即是其中的无表色。彼等即当知为十一界，从眼界乃至触界。如是分别色蕴。
所谓识蕴即是意处及七心界，此为蕴之建立中的识蕴。此同一识蕴，若就处之建立而言，即为意处。七心界即是：眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界及意识界。如是当知识蕴亦建立为界及处。
其余三蕴，即所谓受、想、行，以及色蕴一分之无表色，及四种无为法，即虚空、非择灭、择灭、真如，如是八法当知为法处及法界。如是五蕴即说为十二处及十八界。
何故称为界？无作而持自相。无作者，如眼界生起其他眼界时，彼不作是念：'我当生起眼界'。于其余十七界亦当如是观察。
若问：'何故说蕴等？'此是针对他人作如是想：'离蕴之外别无诸处及诸界，是故唯说蕴即已足，不应说处及界'而说的。答曰：为对治三种我执，三种我执即是：一性执、受者执及作者执。一性执即是于蕴整体执为我之义。受者执即是执著于境受用者为我。作者执即是说具有作用者即是我。
如是，应当了知诸佛世尊为遮除三种我执，而依次第说蕴、处、界。
问：'十八界中有几种是有色？'答：凡是色蕴体性者，即从眼界乃至触界。问：'几种是无色？'答：'余者'，即八种，从眼识界乃至法界一分。
问：'此十八界中几种是可示？'答：唯色界一种是境可示，即可指示说'此在此'、'彼在彼'故。

།ཁམས་བཅུ་བདུན་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ ནོ།།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པ་དེ་དག་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་བཅུ་སྟེ། གང་ལ་གང་ཐོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །གཟུགས་ནི་མིག་ལ་ཡང་ཐོགས་ཏེ་། དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ གཞན་བརྒྱད་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱ་སྟེ།རྣ་བ་ནས་རེག་བྱའི་བར་དུའོ། །གཞན་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའོ། བཅོ་ལྔ་ནི་ཟག་བ་དང་བཅས་པའོ། ། ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་ནི་ཐ་མར་བསྟན་པས་ཐ་མ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་དག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་བཅོ་ལྔ་ནི་མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས།དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །ཟག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཟག་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཟག་པ་རྣམས་དང་ བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་མངོན་སུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་བརྟེན། གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བའི་གཟུགས་རྣམས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྟོག་གོ། །རྣམ་པར་རྟོག་ པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།།ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་དུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། དེ་གསུམ་གྱི་ཆ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ།འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གང་གི་ཚེ་དེ་དག་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ཟག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལ་འདོད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདྲི་བའོ། །འདོད་པ་དང་། རབ་ཏུ་ ལྡན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ལྡན་པ་ནི་ཟིན་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན། བཅུ་བཞི་སྟེ། དྲི་དང་། རོ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དྲིའི་ཁམས་དང་།རོའི་ཁམས་མེད་དེ། དེ་དག་ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་འཛིན་པའི་སྣ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡང་མེད་དོ། ། ལྷག་མ་བཅུ་བཞི་ནི་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །མི་ལྡན་པ་དུ་ཞེ་ན་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འདིར་ཕུང་པོར བསྡུས་པ་དུ་ཞེ་ན།འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་པའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་དུ་ཞེ་ན། གང་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །དགེ་བ་དུ་མི་དགེ་བ་དུ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའོ། །བཅུ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཅུ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་ བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་ཡང་ཡིན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བར་ལུང་དུ་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།

十七界是不可见的，这是确定的。在十八界中有多少是有对碍的？十色界，即任何有对碍的都是不能相互进入的。色对眼也有对碍，因为不能成为其他根境的事物。同样应知其他八界也是如此，从耳到触。其余是无对碍的，从眼识到法界。
在这十八界中有多少是有漏的？这是问题。十五界是有漏的。最后三界的一部分是最后所说的，即意界、法界和意识界。它们的一部分是无漏的，称为无为法。十五界是眼界、色界、眼识界，乃至身界、触界、身识界。由于与漏同时生起故为有漏。诸漏即是诸烦恼。
为何说它们是有诸漏的？因为它们是烦恼生起的直接对境。即依眼、依色生起眼识，眼识所经验的诸色被意识分别。从分别中生起诸烦恼。其余诸界也应如是说。
有多少是无漏的？最后三界的一部分，即意界、意识界、法界，这三界中的一部分是法界的一部分，称为无为法。或者当它们被圣道所摄时，就成为无漏。
在这十八界中，有多少与欲界相应？这是问题。与欲界相应是指属于欲界的意思。相应即是摄持，是完全相应的意思。全部，即十八界。
有多少与色界相应？十四界，除去香、味、鼻识、舌识。这是说在色界中没有香界和味界，因为已离开了对段食的贪欲。由于没有香和味，所以也没有能取它们的鼻识界和舌识界。其余十四界是存在的。
有多少与无色界相应？最后三界，即意界、法界和意识界。有多少是不相应的？三界的一部分，即那些无漏的部分。
此中有多少摄属于蕴？除去无为法。有多少摄属于取蕴？即那些有漏的诸界。
有多少是善的、不善的、无记的？这是问题。十界具有三性，即十界可以是善的、不善的和无记的。哪十界？七识界，即从眼识界到意界，以及色界、声界和法界。其余八界是无记的，即眼、耳、鼻、舌、身、香、味、触，因为不能说它们是善或不善，所以称为无记。

།ནང་གི་དུ་ཞེ་ན། བཅུ་གཉིས་ཏེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། མིག་ གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ།།བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ནང་དང་ཕྱི་ཞེས་ཇི་སྐད་དུ་བྱ། སོ་སོའི་ལུས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དེ་ལ་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་བསྐྱེད་པ་ནི་བདག་སྟེ། དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནང་ཞེས་བྱའོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ ལ་དམིགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཁམས་ནི་ཡུལ་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་ལ་བརྡ་མི་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། མིང་དང་ཡི་གེར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སུ་རིག་ པར་བྱའོ།།དེ་དག་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། གང་སེམས་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །དམིགས་ པ་མེད་པ་དུ་ཞེ་ན།ལྷག་མ་བཅུ་ནི་གཟུགས་ཅན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། ། ཟིན་པ་དུ་ཞེ་ན། ནང་གི་ལྔ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཞེས་བྱ་བའོ། །བཞི་ནི་ཕྱོགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱོགས་ནི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ཀྱིའོ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཟིན་པའོ། །གང་དག་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །བསྟེན་པ་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། ནང་གི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་སྟེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས པ་དག་གིས་རང་གི་ཡུལ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ནི་མཚུངས་པ་སྟེ།དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆ་མཚུངས་པ་དང་། རིག་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གང་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་བཅས་པའི་མིག་དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་དུ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཉིད་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ་སྟེ། རང་གི་རིགས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་མིག་ལ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ཕུང་པོ་ལྔའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

内部的有几种呢？有十二种，即眼、耳、鼻、舌、身，以及从眼识界直至意界。
如果无我，何以称为内外？各自身心相续中生起我慢心念'我'者即为我，依此称为内。
问：有所缘的有几种？答：彼等有所缘故。其中五识界是对境所缘的遍知，因为对境各自决定故。对境亦不作标记，因为不能作名与文字故。与此相反者，应知为意识界。
彼等七心界即是从眼识界直至意界。法界的一部分也是，即心所法，是指受、想、行蕴。
问：无所缘的有几种？其余十种是色法和法界的一部分，即非心所法的自性。
问：于彼十八界中，有寻的有几种？意界、意识界以及法界的一部分，即受、想、行蕴。
问：所执受的有几种？内五种即眼、耳、鼻、舌、身。四种是一部分，即色、香、味、触等的部分。此即身中有色等，彼等为所执受。若是外在者则非所执受。
问：所依相应的有几种？内五色即眼、耳、鼻、舌、身。由各自识与各自境相顺故，即根、境、识的所依是相应，依此而执取故。相应分、了别相应是同义词。此即说明：具有识的眼称为相应。
问：与彼等相应的有几种？彼等自身离自识，因与自类相顺故，即无识之眼称为与彼相应。耳、鼻、舌、身亦应如是了知。
《五蕴论释》由阿阇黎功德光所造圆满。

། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།། །།

印度堪布吉那弥札和达那希拉，以及大校译师班智耶喜德翻译、校对并最终确定。
